Wednesday, May 31, 2017

Bài viết hay(4998)

June gloom nên trời u ám như mùa đông với cái lạnh se se. Tự dưng tui thèm đậu phọng luộc hay rang, một trái bắp nóng, một ly sữa đậu nành rồi chui vô mền mà đọc sách báo hay coi phim thì ...tuyệt! Thế là tui lái xe vô Whole Food.  Eo ơi, cái giọng Bắc Kỳ đặc sệt từ xa vẳng lại khiến tui phát giác ra một chị tour guide đang đưa bà con từ VN qua Mỹ tham quan organic food. Đàn ông VN ta đi chợ Mỹ mà mặc áo chemise trắng bỏ vào quần đen với dây nịt hẳn hoi và giày Tây bóng loáng, còn đeo kính đen, kính trắng trông rất ư nghiêm túc. Các chị thì áo đầm xoè với hoa hoè hoa sói và cái nón rộng vành cùng cặp mắt kính to đùng. Trong khi gái Mỹ chỉ chơi T shirt mà lại sans xú khoe vú thỗn thện, con trai cứ mặc quần short khoe đùi thấy ớn mà đứa nào cũng mang dép lẹp xẹp trông cực kỳ ...nhà quê! Ai bảo Mỹ văn minh hơn VN? Cứ nhìn xem thì biết. Ta có 4000 năm. Mỹ mới 200 năm kia mà. Mỹ phải cà thẻ. Ta móc bóp trả tiền mặt giấy $100 mới tinh. Bảnh chưa?

Cái bắt tay Trump – Phúc

Thú thật, tôi rất lo. Nhiều người, chắc cũng cùng nỗi lo thế. Rằng Tổng thống Donald Trump sẽ dành cho Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cái bắt tay như thế nào, liệu có dễ chịu hoặc... dễ nhìn lắm không?
Bởi sau hơn 4 tháng cầm quyền, trên cương vị Tổng thống quốc gia hùng mạnh và quyền lực nhất hành tinh, Donald Trump đã khiến không ít nguyên thủ quyền uy khác cũng phải ngạc nhiên, lúng túng, khó xử trước những màn bắt tay đối ngoại rất kỳ lạ, không giống ai của mình.
Lo vì vậy. Thom thóp chờ xem Donald Trump sẽ bắt tay Nguyễn Xuân Phúc theo kiểu gì? Nhất là ông Phúc nhà mình lại có vẻ rất hay… Cờ Lờ Mờ Vờ!
Nhưng rồi, cũng thở phào nhẹ nhõm. Một cái bắt tay không quá lâu, không quá chặt kiểu lôi ghì, bóp kéo, bậm môi, nghiến răng nghiến lợi như các cuộc bắt tay những nguyên thủ khác.
Cái bắt tay của Donald Trump dành cho Nguyễn Xuân Phúc ngắn hơn, kết thúc nhanh hơn, nhẹ nhàng hơn, và có vẻ... dễ chịu hơn. Nhưng, có gì đấy lại thấy cứ giông giống như kiểu... túm tay mà Trump đã dành cho Tập Cận Bình. truongduynhat

Vấn đề "Tòa án Hiến pháp" nên được đặt ra trong các nội dung cần đối thoại

Việc ông Võ Văn Thưởng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, có tuyên bố rằng: “Chúng ta không sợ đối thoại, không sợ tranh luận ... về việc tổ chức trao đổi và đối thoại với những cá nhân có ý kiến và quan điểm khác với đường lối, chủ trương, quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước” đã được những người quan tâm vấn đề chính trị trao đổi sôi nổi.
Trong bài viết "Đảng CSVN tổ chức đối thoại trong lúc này nhằm mục đích gì?" về vấn đề đối thoại ngày 25/5/2017 (goo.gl/tydYuI) tôi đã phân tích và cho rằng, ở các quốc gia đa đảng thì các đảng phái chính trị đối lập luôn phải hoạt động trong khuôn khổ của Hiến pháp và pháp luật của quốc gia đó. Họ có quyền chống chính phủ chứ không được phép chống lại nhà nước. Và chính vì thế đã đến lúc cần phải bàn bạc tìm ra ưu thế của mình để đặt lên bàn đối thoại và đồng thời lựa chọn những nhân vật có khả năng được mời đối thoại; đối thoại nội dung gì cho phù hợp để 2 bên cùng có thể chấp nhận được và tạo đà phát triển liên minh đối thoại cho thời gian tiếp theo.
Vì thế khuôn khổ của các cuộc đối thoại thực chất là giữa đại diện của đảng CSVN với các cá nhân đối lập trên danh nghĩa, một hình thức quân xanh quân đỏ trá hình và nó chắc chắn sẽ không vượt được làn ranh 'đỏ" như Hiến pháp năm 2013 đã quy định.
Nhận định nói trên phù hợp với quan điểm của đảng CSVN, thể hiện qua bài viết "Không được lợi dụng vấn đề đối thoại để chống phá" (goo.gl/SwL656) của tác giả Bắc Hà đăng trên báo Quân đội Nhân dân ngày 28/5/2017 ở phần kết có nhấn mạnh rằng:
"Thiết nghĩ, “dự thảo” về hoạt động đối thoại mà Ban Tuyên giáo Trung ương đưa ra là để làm rõ và nếu có thể để hoàn thiện các quyết định của Đảng, Nhà nước. Các cuộc đối thoại với một số cá nhân nào đó cũng trong khuôn khổ đó, chứ không phải để đưa ra hoặc thay đổi các quyết định của Đảng và Nhà nước; không thế đứng trên Hiến pháp của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam và Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Nói cách khác, các cuộc đối thoại phải nhằm phát huy dân chủ XHCN-nền dân chủ dựa trên những nguyên tắc căn bản. Đó là xác định mục tiêu và con đường xây dựng xã hội XHCN ở nước ta. Mục tiêu và con đường đó dựa trên nền tảng lý luận Chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh (bao gồm sự vận dụng và phát triển sáng tạo của Đảng ta, nhất là trong thời kỳ đổi mới), đồng thời lấy vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với xã hội và Nhà nước làm tiền đề.
Nói cách khác, các cuộc đối thoại không thể vượt qua “lằn ranh đỏ” chính trị nói trên, vì đấy chính là lợi ích của quốc gia, dân tộc. Chủ đề các cuộc đối thoại do đó cũng không thể nhằm “xem lại”, bác bỏ các giá trị của dân tộc ta, trong đó có thân thế, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh; thành quả vĩ đại của các cuộc kháng chiến anh hùng, bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc."
Thế là đã rõ, mọi nội dung của các cuộc đối thoại (nếu có) đã được ban lãnh đạo đảng CSVN khoanh tròn và giới hạn hết sức cụ thể và điều đó có lẽ sẽ khiến cho nhiều người bi quan. Nếu hiểu về nguyên tắc, nội dung của các bản Hiến pháp luôn đại diện cho ý chí của giai cấp thống trị hay đảng cầm quyền. Đó chính là lý do vì sao khi cần thiết các đảng cầm quyền luôn tìm mọi cách để sửa đổi hiến pháp theo hướng có lợi cho họ.
Hệ thống tổ chức chính trị  ở Việt nam có sự khác biệt và không giống như với các quốc gia khác trên thế giới đang vận hành. Trong điều kiện ở Việt Nam hiện nay, với thể chế chính trị độc đảng lãnh đạo, theo cấu trúc theo trục dọc từ trên xuống, với bộ phận tối cao là ban lãnh đạo đảng CSVN đứng trên Hiến pháp. Nghĩa là khái niệm đảng đồng nghĩa là nhà nhà nước, bao trùm cả 3 cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp mà người đại diện tối cao là đảng CSVN. Việc ngày 28/09/2013, Tổng BT đảng CSVN Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định rằng, "Hiến pháp là “văn kiện chính trị pháp lý quan trọng vào bậc nhất sau Cương lĩnh của Đảng” đã cho thấy điều đó.
Đó cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng các thiết chế kiểm soát và điều chỉnh quyền lực không có điều kiện để phát huy tác dụng. Chính vì thế, nên việc các cơ quan nhà nước ban hành các văn bản luật hay dưới luật theo lối tùy hứng, không tuân thủ các quy định của Hiến pháp nhưng không bị một cơ quan nào phán xét cả.
Từ những lý do trên tạo ra một lỗ hổng lớn, tạo điều kiện cho đảng CSVN đứng trên và đứng ngoài pháp luật, điều này đồng nghĩa với việc đảng CSVN có quyền lực cao nhất nhưng không hề bị ràng buộc và khống chế của một tổ chức có quyền tài phán - phân định phải trái và xử lí theo luật pháp cần thiết. Đảng CSVN lãnh đạo toàn diện mọi mặt, trên mọi lĩnh vực, tuy vậy nhưng không ai hay tổ chức nào giám sát hoạt động của đảng. Từ đó cho thấy sự cần thiết có một tổ chức của nhà nước hoạt động độc lập, có quyền lực để phân xử và xử lý mọi hành vi trong hoạt động của mọi tổ chức, kể cả đảng CSVN. Đó chính là Toà án Hiến pháp.
Về chức năng, Tòa án Hiến pháp là cơ quan phán quyết cao nhất về các vi phạm hiến pháp theo nguyên tắc độc lập và chỉ tuân theo Hiến pháp. Tính độc lập ấy sẽ đảm bảo tính cân bằng trong quan hệ quyền lực giữa các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tư pháp. Tòa án Hiến pháp là một tòa án bảo vệ Hiến pháp. Sự có mặt của tổ chức này sẽ giúp cho việc hoàn thiện vòng tròn giám sát, đưa luật lên vị trí tối thượng, tạo một nhà nước pháp quyền, không cho bất cứ cá nhân, tổ chức nào đứng trên pháp luật. Việc làm này hoàn toàn phù hợp với điều 4 Hiến pháp năm 2013 đã quy định rằng, “Mọi tổ chức của Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật”
Trong một xã hội mà luật pháp có cũng như không, nói một đằng làm một nẻo như ở Việt nam, thì việc có một Tòa án Hiến pháp là một trong những đòi hỏi bức bách và hết sức cần thiết. Điều đó hoàn toàn nằm trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật hiện hành ở Việt Nam. Vì thế nên chăng cần được đặt ra và là một trong các nội dung cần thiết trong các buôi đối thoại.
Ngày 30 tháng 05 năm 2017
© Kami

Từ ốc vít đến World Cup

Năm 2014, “ốc vít” bỗng nhiên trở thành một khái niệm thời thượng khi bàn đến tương lai của Việt Nam.
Đó là khi tổng giám đốc tổ hợp Samsung khẳng định rằng doanh nghiệp Việt Nam chỉ cung ứng được bao bì sản phẩm, in ấn cho hãng này. Một doanh nghiệp chiếm hàng chục phần trăm tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, mà không thể nội địa hóa nổi con ốc vít. Thông tin khiến nhiều người bàng hoàng.
Năm ấy tôi không ở trong nước, không biết dư luận thực tế ra sao, mọi người có thực sự bức xúc vì con ốc vít hay không. Nhưng trên mặt báo, thì năm ấy thời sự đi vào đầu tôi toàn “ốc vít”.
Chuyện con ốc vít năm 2014, qua phát biểu của các chuyên gia, doanh nhân, chia ra hai luồng quan điểm trái ngược. Một thể hiện sự chì chiết mỉa mai với mệnh đề khái quát “Việt Nam không làm nổi con ốc vít”; một thì nóng mặt, tìm cách chứng tỏ rằng trình độ kỹ thuật của Việt Nam không hề thua kém nhiều nước, và phân tích các nguyên nhân khác, như là cơ chế, vốn, hạ tầng.
“Việt Nam không làm nổi con ốc vít” là một mệnh đề dễ gây tự ái. Nó khá quen thuộc trong những câu chuyện lịch sử của một nước nhỏ. Và trước sự tự ái, người ta có hai lựa chọn: chấp nhận sự hạ thấp như một thực tế, thậm chí tự chì chiết bản thân; hoặc là tìm ra nguyên nhân và thể hiện rằng tôi có thể làm được.
Tại Hàn Quốc, các thành viên của đội tuyển U20 Việt Nam đã phải nghe nhiều mệnh đề mang tính hạ thấp như thế. HLV Hoàng Anh Tuấn mô tả rằng New Zealand “chủ quan từ sinh hoạt, tập luyện đến cách quan hệ đối xử”. Họ rất xem thường chúng ta.
Một nhân vật đồng hành cùng đội tuyển U20 Việt Nam tại Hàn Quốc đã chia sẻ câu chuyện: “Trước trận đấu, khi đi chung thang máy với 2 thành viên trong ban huấn luyện của U20 New Zealand, họ đã nhìn chúng ta bằng nửa con mắt và nói bằng tiếng Anh: Người Việt Nam chúng mày không biết đá bóng”.
Vặn ngược kim đồng hồ quay trở lại thời điểm diễn ra VCK U19 châu Á, ai dám nghĩ chúng ta có thể lọt vào Top 4 châu lục để lần đầu tiên giành vé đi World Cup? Câu trả lời: chẳng ai cả, ngoài thày trò ông Hoàng Anh Tuấn. Ngay cả Liên đoàn bóng đá Việt Nam cũng không kỳ vọng điều đó. Chính ông Tuấn trước giờ lên đường dự giải còn khẳng định: VFF không đặt mục tiêu quá cao cho U19 Việt Nam.
Và rồi khi đội tuyển U19 Việt Nam đã tạo nên kỳ tích không tưởng ấy thì chẳng ít người vẫn dè bỉu chúng ta sẽ sang Hàn Quốc để làm “rổ đựng bóng”. Chỉ có ông Hoàng Anh Tuấn nói rằng U20 Việt Nam muốn thay đổi lịch sử bóng đá Đông Nam Á.
Tất nhiên, khi HLV của U20 Việt Nam đặt ra những mục tiêu như vậy, người ta có thể dè bỉu ông “nổ”. Nhưng nói như Jack Ma: “Nếu không đầu hàng thì có nghĩa là bạn vẫn còn cơ hội. Từ bỏ ước mơ của mình chính là thất bại lớn nhất”. Đơn giản là nếu bước vào cuộc chơi, với tâm thế mặc định mình sẽ không làm được trò trống gì, chắc chắn bạn sẽ chẳng thể thu được một kết quả tốt.
Và cuối cùng, thày trò ông Tuấn đã chơi đầy chững chạc ngay ở lần đầu tiên góp mặt ở đấu trường lớn nhất trong đời. Không hề có chút dấu hiệu nào thể hiện chúng ta chỉ là tân binh, là đội bóng bị đánh giá thuộc loại yếu nhất giải. Việt Nam đã bị New Zealand cầm hòa, chứ không phải ngược lại.
Ông Tuấn không ngại nói với các học trò rằng mình bị coi thường. Nhưng ông muốn các em bỏ qua sự coi thường ấy, và thuyết phục cầu thủ rằng họ sẽ “đá rất hay”.
Hình ảnh ông Hoàng Anh Tuấn lập tức chạy vào sân sau trận đấu gặp New Zealand hò hét các học trò đứng dậy thực sự là thước phim đầy cảm xúc. Tất nhiên, hơn ai hết ông Tuấn là người tiếc nuối nhất về kết quả. Nhưng ông muốn các học trò hiểu rằng hành trình của họ tại Hàn Quốc chưa kết thúc. U20 Việt Nam vẫn còn ít nhất 2 trận đấu nữa. Họ phải đứng dậy và sẵn sàng tiếp tục chiến đấu cho những điều kỳ diệu tiếp theo.
Không dám khẳng định cuộc phiêu lưu của thày trò HLV Hoàng Anh Tuấn tại Hàn Quốc sẽ kết thúc như thế nào. Nhưng có một điều chắc chắn, bất chấp kết quả 2 trận đấu tới, U20 Việt Nam vẫn xứng đáng nhận được những lời khen ngợi. Giờ đây, bất kỳ đội tuyển nào khác của Việt Nam cũng có cơ sở để tin rằng mình hoàn toàn có thể làm được những điều lớn lao.
Người ta có quyền lựa chọn khi cảm thấy bị hạ thấp. Tự ti hoặc tự tin. Việt Nam có thể có điểm tại World Cup. Việt Nam tất nhiên là có thể làm ốc vít, làm ra những sản phẩm kỹ thuật hàng đầu, có thể đi vào top đầu thế giới ở nhiều lĩnh vực, tôi muốn ai cũng nên tin như thế. Chỉ có điều trong lĩnh vực của “ốc vít” thì chưa thấy một nhà cầm quân nào có tinh thần như ông Tuấn mà thôi.
Tôi về nước đã vài năm, gặp gỡ nhiều người. Hóa ra ở nhà, không mấy ai còn thực sự quan tâm đến chuyện ốc vít. Sự tự ái sục sôi năm nào, hình như đã trở thành câu chuyện đầu môi.Phan Tất Đức

Bổ nhiệm nhầm

Với những người trung tuổi, khi nhắc đến Hải Dương, ngoài bánh đậu xanh, còn có một biểu tượng nữa hay được đề cập tới: sứ Hải Dương
Là người con của Hải Dương, tôi hiểu đấy từng là niềm tự hào là của cả nền công nghiệp miền Bắc, chứ không phải riêng người Hải Dương. 
Nhưng nói đến sứ Hải Dương hiện nay chẳng ai biết nó đã “chết” hay vẫn còn tồn tại. Tôi không biết. Đem hỏi những người cùng quê, cũng không biết.
Những lần ít ỏi về thăm quê, đi qua nhà máy sứ, tôi chỉ thấy một khung cảnh hoang tàn, khác hẳn khi còn nhỏ. Có một dạo, đến cả cái tên “Công ty sứ Hải Dương” lớn trên cánh cổng cũng không còn lành lặn, rơi mất chữ, mấy năm không thấy được thay. Những bức tường cáu bẳn, bong tróc. 
Có thể nhà máy sứ bây giờ không còn liên quan mấy đến bức tranh kinh tế vĩ mô của Hải Dương. Nhưng khi một người bạn hỏi hình ảnh tôi nhớ về quê nhà, tôi lại quyết định kể về nhà máy sứ. Nó đã từng là một biểu tượng. Và bây giờ, cái biển tên bong tróc của nó, gợi ra nhiều cảm xúc.
Nội lực yếu, Hải Dương trông chờ vào nguồn vốn đầu tư từ ngoài. Cứ thỉnh thoảng, tôi lại phải đọc về một khu công nghiệp nào đó quy hoạch rồi nhưng bị bỏ hoang – người nông dân mất đất sản xuất, than trời vì không có việc làm. Ngay cả với các khu công nghiệp có hoạt động, có năm, chỉ trong vòng 6 tháng đầu, đã "thải" ra gần 14.000 lao động.
Trong suốt cả thập kỷ, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Hải Dương cao nhất chỉ đứng vị trí thứ 29 (từ tận năm 2009). Đáng chú ý, trong 3 năm gần đây, Hải Dương đều tụt hạng.
Trong bức tranh ấy, thì Sở Lao động, Thương binh & Xã hội tỉnh, cơ quan tham mưu chính về vấn đề việc làm, trong tổng số 46 biên chế, có tới... 44 lãnh đạo cấp phòng trở lên 
Trong bức tranh ấy, ông Phạm Văn Tỏ, Giám đốc Sở Nội Vụ tỉnh, vì “sơ suất” do anh em cấp dưới trình lên và ông này “không xem xét kỹ”, nên đã đặc cách cho… con ruột mình giữ chức Phó phòng tại Sở LĐ-TB-XH tỉnh Hải Dương.
Thực tế, với đặc thù của nền công vụ Việt Nam thì đưa một người vào biên chế đã khó, nhưng để đuổi họ ra lại còn khó hơn. Với vị trí lãnh đạo cũng tương tự như vậy. Khi một cá nhân đã được bổ nhiệm thì sẽ gần như không có chuyện bị mất chức (chỉ trừ khi vi phạm pháp luật).
Còn ngay cả khi cá nhân ấy làm việc không hiệu quả, sáng cắp ô đi, tối cắp ô về cũng rất khó có chuyện người này bị mất chức. Vì thế, bất kì sai lầm nào trong công tác cán bộ, đặc biệt là với cán bộ lãnh đạo sẽ đều phải trả giá rất đắt.
Điều nguy hiểm là tình trạng bổ nhiệm nhầm người này đang diễn ra phổ biến. Từ Nam chí Bắc, từ Trịnh Xuân Thanh cho đến trưởng phòng Quỳnh Anh ở Sở Xây dựng tỉnh Thanh Hóa, những cuộc “bổ nhiệm nhầm” hay “bổ nhiệm thần tốc” được phát hiện gợi ý rằng chúng chỉ là phần chóp của tảng băng chìm. Dẫu sao, quy trình vẫn được vận hành bởi con người.
Khi những sai sót liên quan đến việc bổ nhiệm con trai mình bị báo chí phanh phui, ông Phạm Văn Tỏ đã nói rằng: “Tôi xin chịu trách nhiệm, tự nhận hình thức kỷ luật trước lãnh đạo tỉnh Hải Dương”.
Nhưng ai sẽ là người chịu trách nhiệm trước dân?
Một quyết định bổ nhiệm có thể được “ký nhầm”, một cán bộ có thể được “ngồi nhầm chỗ”, nhưng cuộc đời của hàng vạn con người – như những lao động đang loay hoay tìm việc làm ở Hải Dương, những nông dân mất đất sản xuất – không thể “sống nhầm”.
Họ vẫn phải có việc làm, phải ăn cơm, mua thịt cá, xăng xe… Những thứ ấy không thể “nhầm” .
Một quyết định bổ nhiệm nhầm sẽ tạo ra một lãnh đạo ngồi đó và ký thêm hàng trăm, hàng nghìn chữ ký có thể đáng nghi ngại trong nhiệm kỳ của anh ta. Những chữ ký này tạo “nhầm” ra không biết bao nhiêu chính sách đáng nghi ngờ. Và người dân sẽ phải chấp nhận rằng đời mình sẽ bị điều chỉnh “nhầm” bởi các chính sách đó?
“Cán bộ là cái gốc của mọi việc” – chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết. Và nếu cái gốc được đặt nhầm, thì khó có thể tính toán được hậu quả mà cái chữ ký bổ nhiệm ấy đã tạo ra.Nhưng trong phần lớn các trường hợp, như trong vụ Sở có 44 lãnh đạo, thì việc chịu trách nhiệm sẽ diễn ra bằng một quyết định kỷ luật. Dưới “hình thức khiển trách”.
Phan Tất Đức

'Hối lộ' bác sĩ

Ngày mai, mẹ tôi lên bàn mổ.
Và hôm nay, dù có chút ngần ngại, tôi vẫn muốn bàn về nạn phong bì trong bệnh viện - từ chính những gì mình cảm nhận trong những ngày qua.
Mẹ tôi phải nhập viện vì một tai nạn. Bà được chuyển thẳng từ Hải Dương lên một bệnh viện Trung Ương.
Vừa nhập phòng, gia đình tôi đã được các “ma cũ” rỉ tai, hướng dẫn chuyện phong bì. Nào là đi ai thế nào, hoạt động này cần đi bao nhiêu, hoạt động kia bao nhiêu. Rất chi tiết, rõ ràng như thể có barem.
Mẹ tôi - trong cơn đau - được truyền bá rằng ở đây bệnh nhân nào cũng vậy. Đồng tiền đi trước là đồng tiên khôn. Thế là bà vội giục tôi chuẩn bị phong bì, đi gặp bác sĩ để “gửi gắm”. Nhưng tôi gạt đi. Tôi nói với bà: “Để điều trị xong xuôi, mọi thứ tốt đẹp, các y bác sĩ tận tình thì mình sẽ cảm ơn. Mẹ đừng làm hư cán bộ”.
Có thể nhiều người không đồng ý với điều này, nhưng theo tôi, phong bì cho nhân viên y tế không phải là xấu. Vấn đề là chiếc phong bì ấy phải dựa trên cơ sở tự nguyện, chứ không phải bắt nguồn từ bất kỳ áp lực nào.
Nó nên là món quà mà bệnh nhân dành để tri ân những người đã chữa trị, cứu giúp mình, chứ không thể bị coi là một thủ tục bắt buộc để bệnh nhân nhận được sự chăm sóc tốt. Bởi thật ra đấy là nghĩa vụ và trách nhiệm của cán bộ y tế.
Việc sử dụng phong bì như một món quà cám ơn rõ ràng không hề mang tính tiêu cực, mà cũng phù hợp với văn hóa, đạo lý của người Việt Nam. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, hiện nay phong bì đang chủ yếu sử dụng như một hành vi hối lộ, như cách mẹ tôi được hướng dẫn.
Nó đang thực sự trở thành gánh nặng của người bệnh. Cùng phòng mẹ tôi có một ca bệnh đến từ một tỉnh miền Trung. Gia cảnh bác nghèo lắm. Nghèo đến mức bị thương rồi vẫn cố làm việc, hệ quả là vết thương trầm trọng như hiện tại. Để bác nhập viện, gia đình đang phải rao bán gia súc, gia cầm. Cũng như mẹ tôi, người nhà bác được hướng dẫn về “văn hóa phong bì” ở viện. Tôi nhẩm tính, với họ khoản tiền ấy có khi là cả gia tài. 
Nếu được lựa chọn, rất nhiều người sẽ không đưa phong bì. Nhưng đang tồn tại một thực trạng là cộng đồng không có niềm tin vào cái tâm sáng của cán bộ y tế. Họ không yên tâm khi không đưa phong bì.
Những ngày sau đó mẹ tôi chỉ phải thay băng, mà không được cấp thuốc. Bà rất lo lắng: liệu có phải mình không chi tiền nên bị đối xử như vậy. Thậm chí, nhiều người khác trong phòng cũng hùa vào giả thiết ấy khiến mẹ tôi càng hoang mang.
Tôi thì tin rằng không có chuyện vì chiếc phong bì mà người thầy thuốc bán rẻ mình như thế. Đơn giản chỉ là mẹ tôi chưa đến giai đoạn cần dùng thuốc. Tôi trấn an bà. Đồng thời khuyên bà cứ trao đổi thẳng thắn với bác sĩ điều trị. Đơn giản vì bà có quyền như vậy.
Nhưng cũng phải sau vài hôm tôi động viên, bà mới dám hỏi. Câu trả lời của bác sĩ là yên tâm, khi nào cần dùng thuốc ắt sẽ kê đơn.
Sự hoang mang của bệnh nhân như mẹ tôi phản ánh sự bất bình đẳng về vị thế giữa bệnh nhân và cán bộ y tế ở nước ta. Lĩnh vực y tế nói riêng và dịch vụ công nói chung vẫn tồn tại tâm thế cán bộ là người ban phát dịch vụ. Còn người thụ hưởng lại có tâm lý mình là người đi xin, không dám đòi hỏi gì.
Trong khi đó, lẽ ra theo quan điểm hiện đại, bệnh nhân phải là khách hàng. Bệnh viện là bên cung cấp dịch vụ. Còn cán bộ y tế là người trực tiếp phục vụ khách hàng.Nói một cách khác, bệnh nhân chính là “thượng đế”.
Có lẽ, chính sự nhầm lẫn về vai trò này là nguyên nhân dẫn đến câu chuyện phong bì dai dẳng trong ngành y và nhiều dịch vụ công khác, đơn cử như giáo dục.
Tâm lý về vai trò “cửa dưới” trong một cuộc ban phát ấy đã hình thành trong một giai đoạn nào đó của nền kinh tế bao cấp 30 năm về trước và để lại di chứng đến tận hôm nay. Nhưng đã đến lúc nó cần chấm dứt.
Nếu mối quan hệ giữa bệnh nhân và cán bộ y tế được đưa về đúng bản chất thì chắc chắn phong bì sẽ trở thành món quà tri ân đầy ý nghĩa, tình cảm
Một cuộc khảo sát của World Bank năm ngoái chỉ ra rằng có đến 65% người dân tin rằng “quà biếu là hối lộ”. Trong khi đó, chỉ hơn 10% người được hỏi tin rằng tặng quà là nét văn hóa. Tức là nếu như một chiếc phong bì thực sự tồn tại 2 trạng thái: “văn hóa” và “hối lộ” thì chính người đưa, trong sự sốt sắng và sợ hãi của mình, đã lựa chọn trạng thái “hối lộ”.
Ngày mai mẹ tôi lên bàn mổ. Khi đặt bút viết những dòng này, tôi cũng có chút đắn đo. Liệu tuyên ngôn như thế này, kèm với khuôn mặt mình ở đây, thì liệu có sự phân biệt đối xử nào xảy ra? Nhưng tôi bỗng nhận ra rằng nghĩ kiểu đó cũng là một loại nỗi sợ vô hình, giống với nỗi sợ khiến người ta đưa hối lộ.
Tôi có quyền tin rằng bác sĩ vẫn sẽ làm đúng trách nhiệm. Và tôi, có quyền tuyên bố nói không với sự thỏa hiệp kiểu sợ sệt này.Phan Tất Đức

Bậc tam cấp trong đầu

Sau TP HCM, đến lượt Hà Nội triển khai dọn dẹp vỉa hè. Hàng loạt tuyến phố đã bị đập bỏ bậc tam cấp. Sự ra quân quyết liệt của chính quyền thủ đô khiến tôi nhớ tới một ký ức thời thơ ấu.
Đó là năm 1995, năm Nghị định 36-CP về bảo đảm an toàn giao thông đường bộ và trật tự an toàn giao thông đô thị được ban hành. Địa phương ra quân rầm rộ. Nhà nào cũng bị đập bỏ bậc tam cấp, ngay cả nhà bác phó giám đốc công an tỉnh ở cùng phố nhà tôi. Lúc đó người lớn bảo nhau: “Không có cái ba sáu xê pê thì ai mà dám đụng vào đấy”.
Ấn tượng về năm 1995 bây giờ nghĩ lại không khác gì những điều đang diễn ra trên phố phường Hà Nội và TP HCM. Nhà nào cũng bị đập. Không có ngoại lệ. Và thậm chí quy mô của 36-CP còn lớn hơn: tôi là cư dân của một tỉnh nhỏ xa Hà Nội.
Sau ấn tượng về chiến dịch ấy tôi cũng không để ý về quá trình biến đổi của cái bậc tam cấp. Nhưng tuần vừa rồi, về thăm nhà, tôi thấy nhà nào cũng vẫn còn bậc tam cấp nằm trên vỉa hè. Như vậy, sau hơn hai thập kỷ, không biết sau 36-CP chúng ta đã có bao nhiêu nghị định và các chiến dịch tương tự, nhưng sự thật trần trụi là phần thắng trong cuộc chiến bậc tam cấp chưa bao giờ thuộc về chính quyền. 
Đơn giản, sau mỗi lần như thế, người dân chưa bao giờ có ý định xóa bậc tam cấp khỏi vỉa hè.
Đúng là chúng ta bắt buộc phải có bậc tam cấp để phục vụ cuộc sống hàng ngày, bởi nhà vốn cao hơn cốt đường. Trong những ngày qua, khi bậc tam cấp ở nhiều nơi bị đập bỏ, sự đi lại của người dân cũng gặp nhiều khó khăn. Nhưng tôi cho rằng, bản chất vấn đề không phải nằm ở sự cần thiết của bậc tam cấp. 
Ở nhiều quốc gia phát triển mà tôi đã đi qua, bậc tam cấp không lấn ra vỉa hè. Nó được xây thụt vào trong, hoàn toàn trên phần đất của hộ gia đình sở hữu. Đây là thứ rất khác với nước ta. Rất hiếm gia đình chấp nhận hy sinh diện tích sở hữu của mình (dù là nhỏ thôi) để xây bậc tam cấp. Hầu hết đều lựa chọn hướng ra vỉa hè, nơi diện tích ấy thuộc về nhà nước. Tư duy ấy tồn tại từ đời ông cha chúng ta kéo dài cho đến tận bây giờ.
Hình ảnh của những bậc tam cấp phản ánh một tính xấu phổ biến của người Việt Nam. Đấy là luôn muốn vun vén thu lợi riêng, bất kể mối lợi ấy là ảnh hưởng đến cộng đồng hoặc xâm phạm đến tài sản chung. Thậm chí, biến tài sản chung, thứ vốn không phải của mình thành của mình đôi khi còn là một chiến tích. Không chỉ bậc tam cấp mà lối hành xử ấy đã trở nên rất phổ biến ở nhiều không gian, nhiều lĩnh vực. Ví dụ như cố cơi nới nhà tập thể bằng chuồng cọp, cơi nới nhà đất bằng ban công đua ra…
Tôi từng sống trong một con ngõ nhỏ Hà Nội. Nhưng “ngõ nhỏ phố nhỏ” của thế kỷ 21 không phải là hình ảnh đẹp như trong lời hát của nhạc sĩ Lê Vinh. Đường thì quanh co, uốn lượn, độ rộng thì không tương đồng, cho dù ở bất cứ đoạn nào thì hai xe máy tránh nhau đều đã vất vả. Quãng đường từ đầu ngõ vào nhà tôi chỉ chừng hơn 100m. Nhưng vì độ loằng ngoằng của nó, mà hầu như ai đến chơi nhà tôi đều phải ra đầu ngõ đón. Rất khó chỉ dẫn để họ tự đi vào. 
Đôi lúc tôi cũng nghĩ rằng chính lối lấn đất sống chết mặc bay, mỗi nhà lấn một tí là nguyên nhân hình thành những con ngõ quái thai như thế. Mà đâu chỉ lấn dưới đất, chúng ta còn thi nhau lấn trên trời. Hệ quả tạo ra những con ngõ tối tăm, thiếu ánh sáng và đầy ngột ngạt.
Ai cũng làm, mình không làm thì thiệt. Cái sự mỗi người đua chen nhón một chút thứ chẳng thuộc về ai, tồn tại trong rất, rất nhiều lĩnh vực nữa chứ không chỉ có không gian công cộng.
Cuộc tái thiết lập trật tự vỉa hè lần này, không chỉ là cơ hội để đập những bậc tam cấp hữu hình trên đường phố. Đó là cơ hội để chúng ta một lần nữa nhìn thẳng vào bản thân mình, và tự hỏi: Có thể gạt đi cái tâm lý mỗi người lấn một tý, hay rộng hơn là “của công cứ phá” được không? Đó là cơ hội để chúng ta lên án một thứ ý thức tai hại đã tồn tại thành tập quán.
Thời gian sống ở Australia, tôi nhận thấy rất nhiều người ở nhà sang chơi, trầm trồ rằng bầu trời nước này sao đẹp thế. Tôi không hiểu có phải quả thật bầu trời Australia đẹp hơn trời Việt Nam? Hay chỉ là do phần lớn chúng ta đã đánh mất thói quen nhìn lên bầu trời ở Việt Nam, từ lâu đã không biết bầu trời Việt Nam đẹp thế nào? 
Đơn giản bởi nhìn lên trời có thấy gì đâu, ngoài những ban công đang đua ra giống như những bậc tam cấp trên vỉa hè vậy.
Sau khi phá những bậc tam cấp trên vỉa hè, giờ là lúc phá đi cả những bậc tam cấp, kiên cố hơn, trong đầu.Phan Tất Đức

Đường đời miễn cưỡng

Mùa tuyển sinh đại học - cao đẳng đã đến. Không khí bắt đầu nóng. Thỉnh thoảng, mở TV hay đọc báo, bạn sẽ bắt gặp những ngày hội tuyển sinh, khi các đại học bày những gian hàng tư vấn và thu hút hàng chục nghìn người tới xem.
Ở trong những ngày hội như thế, sẽ có những phụ huynh được phỏng vấn. Và bạn sẽ gặp một phụ huynh trăn trở: “Tôi đến tham khảo cơ hội nghề nghiệp thế nào để chọn trường cho cháu”.
“Chọn trường cho cháu”?
Tôi tự hỏi, trong mệnh đề nghe rất thuận tai này, cơ hội nghề nghiệp, rồi lựa chọn “cho” con, có vấn đề gì không?
Tôi có người chú vừa nghỉ hưu. Trong lễ công bố quyết định nghỉ, ông phát biểu: “Tôi đã chọn nhầm nghề. Bây giờ tôi mới khởi nghiệp”.
Tất nhiên, đây là một chia sẻ mang ý nghĩa tích cực. Nó hàm ý rằng mọi người ở lại cứ yên tâm, ông sẽ không phải đối mặt với cú sốc tâm lý khi nghỉ hưu như nhiều người khác. Ngược lại, giờ đây ông có cơ hội làm công việc mà mình thực sự yêu thích.
Dù vậy, khi nghe câu nói này của chú, tôi không thể không xót xa. Đến cuối sự nghiệp có thể xem là viên mãn (cũng có chức vụ quản lý vừa phải, cũng được Nhà nước ghi nhận phong tặng các danh hiệu) mà chú vẫn phải nói rằng mình chọn nhầm nghề. Chắc chắn không phải đến tận bây giờ ông mới nhận ra điều đó. 
Với những người thuộc thế hệ của chú tôi đã gặp, thì đó không phải là chuyện cá biệt. Nó là thế hệ cha mẹ đặt đâu con ngồi đó, hay thậm chí là học tập, làm việc và sinh sống theo sự phân công. Thời chưa có thị trường, không chỉ hàng hóa, ngay cả lựa chọn cuộc đời cũng được “phân phối”. Nếu chúng ta xem lại “Hà Nội mùa chim làm tổ” - một phim về lựa chọn sự nghiệp của những thanh niên trong thập niên 1970 - bằng con mắt của nền kinh tế thị trường hôm nay, chúng ta sẽ nhận ra nhiều bi kịch.
Nhưng rồi nhìn quanh, tôi bỗng giật mình nhận ra rằng cho đến tận thế hệ này, ý nguyện tự do của thanh niên, trong việc lựa chọn đường đời, vẫn là một điều xa xỉ.
Tôi là một ví dụ. Năm nay tôi 32 tuổi. Cũng có lúc, tôi muốn chuyển việc, đến một nơi cảm thấy hứng thú hơn. Nhưng lập tức tôi gặp rất nhiều rào cản, áp lực từ gia đình và người thân. Công việc hiện tại, được cho là mơ ước của nhiều người. Rào cản ấy khiến tôi phải suy nghĩ và giảm bớt quyết tâm.
Tôi có thể kháng cự nhưng điều đó sẽ tạo ra những bi kịch khác. Và hứng thú, thứ khó có được nhất khi lựa chọn, thì đã bị tiêu diệt.
Một câu chuyện khác, quen thuộc hơn: Tôi quen một cô gái năm nay 30 tuổi. Trong khoảng 3-4 năm trở lại đây, dường như mối bận tâm duy nhất của những người xung quanh cô chỉ là bao giờ cô lấy chồng? Sức ép ấy tăng dần qua hàng năm. Ai cũng nói từ nặng có đến nhẹ có. Lúc thì theo kiểu tình cảm khuyên nhủ, khi thì sẵn sàng chửi bới thậm tệ. Người thân ruột thịt nói đã đành. Nhưng ngay cả những người quen xã giao của gia đình dường như cũng coi đấy là vấn đề quan trọng của họ, khi thường xuyên hỏi han, thắc mắc. Cô tâm sự rằng nhiều lúc cô sợ về thăm gia đình vì bị mọi người nói quá nhiều. Thậm chí, có lúc bát cơm chan nước mắt.
Trước áp lực và sự tra tấn tinh thần khủng khiếp như thế, dịp 14/2 vừa qua cô này đã tặc lưỡi nhận lời yêu bừa một người mà theo cô là người mà cô ghét nhất trong số những người đã và đang theo đuổi mình. Nhưng chưa dừng lại ở đó, sau khi có người yêu, cô lại còn đang bị gia đình giục cưới. Một mối tình (tạm gọi thế) mới kéo dài được 2-3 tuần; sự lựa chọn ấy chưa hẳn là mong muốn của cô gái; hai bên thậm chí vẫn còn rất khó nói chuyện với nhau… Tuy nhiên, chẳng ai trong gia đình bận tâm đến điều đó. Thứ mà mọi người hướng tới chỉ là một đám cưới để cho giống những người khác. Đã nhận lời yêu bừa được thì cũng cưới bừa được, sau không hạnh phúc thì bỏ - bố mẹ cô gái này còn giữ quan điểm cực đoan như thế. 
Đây chắc chắn cũng không phải chuyện cá biệt. Không phải ngẫu nhiên mà một trong những ca khúc hot nhất từ đầu năm 2017 đến giờ được đặt tên theo một câu hỏi. “Bao giờ lấy chồng?” của Bích Phương nổi tiếng, vì nó là một câu hỏi quá nổi tiếng.
Giữa “chọn trường cho con” và “bao giờ lấy chồng” có cùng một bản chất - thứ sẽ quyết định đường đời của những người trẻ. Xã hội chúng ta đang tồn tại rất nhiều định kiến như những câu chuyện tôi đã kể. Con người bị gò bó trong những khuôn mẫu có sẵn. Họ rất có thể sẽ phải hy sinh mong muốn thực sự của bản thân (hoặc đơn giản là không vượt qua được áp lực) để giống với những người khác; vì thể diện gia đình hoặc vì những gì đó tương tự.
Hệ quả là phải ở cái tuổi gần lục tuần ông chú trong câu chuyện của tôi mới “khởi nghiệp”. Tôi chưa rõ chú định “khởi nghiệp” cái gì và như thế nào. Chỉ biết rằng thế là quá muộn - quỹ thời gian dành cho ông không nhiều. 

Mùa thi năm nay, bao nhiêu bạn trẻ sẽ lựa chọn đời mình theo sự sắp đặt và mong muốn của người thân? Tôi không biết. Nhưng tương lai của một xã hội với những thế hệ không tự quyết đường vào đời sẽ khó có nhiều hứa hẹn. Và sẽ lại bao người tìm đến sự khởi nghiệp vào lúc đã ở phía dốc bên kia cuộc đời như người chú của tôi?Phan Tất Đức

Bài viết hay(4997)

Cầu đường ở California từng được coi là tốt nhất nước Mỹ và thế giới nhưng thực tế bây giờ cho thấy xuống cấp nhiều lắm khi xe ngày càng nhiều, dân càng lúc càng đông, hầu như mấy xa lộ chính lúc nào cũng kẹt cứng ngắc mà ít ai chịu dùng phương tiện công cộng hay vanpool/carpool bởi xe bus thì chạy chậm như rùa, xe lửa thường không đúng giờ mà cứ tăng giá hàng năm. Bây giờ dự án high speed rail cần tiền mà phe bán xe và xăng dầu cứ xúi đám bảo vệ môi trường phản đối hoài. So với các nước khác, Mỹ tụt hậu về hệ thống giao thông công cộng và dân Mỹ cứ thích một mình một xe nhong nhong như thời cao bồi cỡi ngựa lúc mới lập quốc. Bên hông còn kè kè khẩu súng sẳn sàng khạc lửa. Văn hoá Mỹ vui thiệt.

Thị trường chứng chỉ

Không phải đến khi các trường cấp 3 tổ chức xét tuyển căn cứ vào những “giải thưởng” ngoại khóa, một thị trường chứng chỉ mới ra đời.
Có thể ai đó trong số chúng ta đã gặp một người trong những đường dây chạy chứng chỉ. Đó là một cô sinh viên sư phạm, người sẽ nhận 2 triệu cho một lần đi thi thuê ngoại ngữ. Cô đến từ một tỉnh miền núi phía Bắc, cha mẹ làm công nhân. Người ta đưa cho cô một chứng minh thư giả, có ảnh của cô và tên của một thí sinh. Cô bé - như thế - có thể đã tham gia vào một vụ việc có tính chất hình sự. Cô làm bài thi rất tốt, đạt trên 100 điểm TOEFL, và có tận hai tháng tiền thuê nhà. Cô từng cầm hơn một tờ chứng minh thư giả có dán ảnh của mình trong đời, và tự hào: cô đã cố thi vào sư phạm để được miễn học phí; nay lại tự kiếm được sinh hoạt phí đỡ đần cho cha mẹ ở quê.
Tôi đã gặp cô bé đó, thậm chí là gặp cả những người tổ chức các đường dây như thế - cũng lại vẫn chỉ là một vài trí thức trẻ, tuyệt đối tin tưởng rằng mình đang kiếm đồng tiền bằng sức lao động từ một thị trường tự nhiên tồn tại. Tôi không thấy cơ sở để tin rằng họ là “người xấu”.
Tôi cũng đã gặp những nhà quản lý nắm trong tay những “đặc quyền” ban ra các chứng chỉ. Họ thậm chí chẳng có một động tác tính toán giữa cái xấu và cái tốt khi bán những mảnh giấy - vì cho rằng đó là nhu cầu tất yếu của thị trường.
Nếu không phải những “người xấu”, thì nguyên nhân cốt lõi nào tạo nên cái thị trường hồn nhiên này?
Đó là sự vô nghĩa trong sự tồn tại của những chứng chỉ. Chúng trở thành hàng hóa, khi chỉ còn mang ý nghĩa của những chiếc chìa khóa để mở ra một cánh cửa. Đằng sau cánh cửa đó, chiếc chìa vô nghĩa, vì nó không đại diện cho tri thức, không đại diện cho kỹ năng của chủ sở hữu, không tạo ra giá trị.
Nếu như một chứng chỉ buộc phải phản ánh giá trị của người chủ, thì người ta cũng chẳng nhọc công mua bán chúng làm gì. Thậm chí là chúng chẳng cần tồn tại.
Có nhiều lý do khiến cho những chứng chỉ trở nên vô nghĩa. Đầu tiên là việc chúng được sáng tác ra bởi các cơ quan chức năng. Đơn cử, chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư được cấp sau một bài thi sát hạch gồm... 25 câu hỏi về chuyên môn và pháp luật (25 câu, với cả những người đã học 5 năm đại học kiến trúc?). Hội Kiến trúc sư Việt Nam tuyên bố thẳng: “Cách tổ chức thi cử như thế này chỉ tạo ra các hiện tượng tiêu cực và không hề làm tốt hơn môi trường làm nghề”. Có không ít chứng chỉ hành nghề đã bị kêu ca “hành là chính” kiểu này trong những năm qua. Và vấn đề tiêu cực, tất nhiên cũng đã hơn một lần được đặt ra.
Một lý do khác là khi mà chứng chỉ hoàn toàn đóng vai trò hàng rào kỹ thuật cân đối cung-cầu. Tức là người ta không biết làm thế nào để cân đối việc tuyển dụng, tuyển sinh, bổ nhiệm nữa, đành trông vào các chứng chỉ. Có một lãnh đạo đã ước lượng rằng nền hành chính nước ta có đến 30% công chức "sáng cắp ô đi tối cắp về". Trong một môi trường công việc mà không ai cần chứng minh năng lực, thì sàng lọc, bổ nhiệm ra làm sao? Hãy trông vào chứng chỉ: đó là lúc cô bé sinh viên sư phạm xuất hiện. Cô sẽ lấy bằng tiếng Anh “xịn” giúp một vị nào đó phất lên trong sự nghiệp cắp ô. Một bạn sinh viên khác, sẽ nhận 100 nghìn đồng một buổi cho việc đi học thay lớp chuyên tu hoặc thạc sĩ.
Sự không thực chất trong hiệu quả công việc, hiệu quả đào tạo, đặc biệt là ở khu vực công, trở thành đất vàng cho hàng hóa mang tên chứng chỉ.
Tôi không có ý định phủ nhận sạch trơn “chứng chỉ”. Bằng lái xe, đơn cử, là rất quan trọng. Nhưng ngay cả với những chứng chỉ tốt, thì tâm lý không coi trọng thực chất, cũng tạo ra những người mua kẻ bán.
Và lý do cuối cùng, là sự bất lực trong việc đi tìm một thước đo con người nào khác ngoài cái hệ giá trị khoa cử vốn đã lỗi thời.
Có một lần, tôi ngồi trong giảng đường Đại học Kinh tế Quốc dân, nghe ông tổng giám đốc Samsung Việt Nam đến chia sẻ với các bạn sinh viên trường này. Ông gần như dội một gáo nước lạnh vào các bạn ngồi dưới, khi tuyên bố: “Kiến thức nền thì ai học cũng có được”. Tức là “bằng cấp không quan trọng”. Thế cái gì quan trọng? Ông nói, là “thái độ”.
Thái độ đo lường ra sao, tôi không biết. Có thể là Samsung, và nhiều thể chế kinh tế khác, đã tìm ra cách đo lường những giá trị như thế, để tìm ra được nhân tài. Chứ còn ở nước ta, “công đèn sách” vẫn là một thứ thiêng liêng. Trong nền kinh tế tri thức không đo nhau bằng chứng chỉ, thì quả không còn biết đo bằng gì. Ta thậm chí chưa từng nghĩ đến.
Và nếu mà có ngày nào đó thái độ trong công việc cũng đo được, thì tôi tin, người ta cũng sẽ cấp chứng chỉ cho thái độ luôn. Rồi sẽ có thị trường. Rồi sẽ có cả người đi thi thuê thái độ bằng chứng minh thư giả, hoặc là đường dây làm giả chứng chỉ thái độ, cam kết “phôi bằng xịn”.
Nếu Bill Gates sinh ra ở Việt Nam, có thể ông cũng có rất nhiều chứng chỉ.
Đức Hoàng


Kê khai tài sản: Chống tham nhũng hay kiểm soát quyền lực?


clip_image001
Ảnh minh họa. AFP photo
Ngày 23/5 Bộ Chính trị đã ban hành quy định kiểm tra, giám sát kê khai tài sản khoảng 1000 cán bộ và cơ quan giám sát chính là Bộ Chính trị, Ban Bí thư, UB Kiểm tra trung ương. Chuyện kê khai tài sản công chức đã được thực hiện nhiều năm nay nhưng đa số ý kiến cho rằng chưa hiệu quả.

Không chỉ là chống tham nhũng
Ngay sau khi quy định kiểm tra, giám sát kê khai tài sản khoảng 1000 cán bộ được Bộ chính trị đưa ra, một số nhà quan sát đã nhận thấy chiến dịch năm nay khác với các năm khác ở chỗ không chỉ chú trọng đến chống tham nhũng mà còn là kiểm soát quyền lực.
Nói với đài RFA, Nhà báo Phạm Chí Dũng - TS. Kinh tế ở Sài Gòn cho rằng những chiến dịch kiểm tra tài sản trước đây được nói là nhằm chống tham nhũng nhưng chỉ mang tính hình thức vì số vụ bị phanh phui thiếu trung thực rất nhỏ nhoi. Ông phân tích yếu tố kiểm soát quyền lực trong chiến dịch lần này:
Sau đại hôi XII, ông Nguyễn Phú Trọng trở thành nhân vật số 1 của Việt Nam và vấn đề kiểm soát quyền lực được đặt lên gần như hàng đầu và cực kỳ quan trọng. Vừa rồi chuyện ông Nguyễn Phú Trọng loại ông Đinh La Thăng ra khỏi bộ Chính trị đã cho thấy ông Trọng tiến được một bước không nhỏ trong việc kiểm soát quyền lực. Mà kiểm soát quyền lực của phe đối trọng có nghĩa là gia tăng quyền lực về phe mình.
Sau đại hôi XII, ông Nguyễn Phú Trọng trở thành nhân vật số 1 của Việt Nam và vấn đề kiểm soát quyền lực được đặt lên gần như hàng đầu và cực kỳ quan trọng - Nhà báo Phạm Chí Dũng
Đầu tháng 5 vừa rồi, ông Đinh La Thăng, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM, nguyên Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN) đã bị kỷ luật và cho thôi chức ủy viên Bộ Chính trị vì những sai phạm ông này mắc phải khi còn lãnh đạo PVN, làm thất thoát hàng ngàn tỷ đồng của Nhà nước.
Truyền thông trong nước ngày 29/5 trích dẫn lời bà Lê Thị Thủy, Phó chủ nhiệm UB Kiểm tra TƯ nói rằng việc kê khai tài sản cán bộ từ trước đến nay chưa được làm đầy đủ, bài bản. Bà khẳng định rằng quy định mới của Bộ Chính trị sẽ được làm một cách nghiêm túc, không ngoại trừ ai.
Quy định mới này đưa ra 3 căn cứ để kiểm tra đó là khi cơ quan có thẩm quyền yều cầu, khi có phản ánh đơn thư tố cáo và khi có dấu hiệu vi pham quy định về kê khai tài sản.
Tiến sĩ Phạm Chí Dũng nhận định thêm một số điểm khác biệt trong chiến dịch kiểm tra kê khai tài sản lần này so với những lần trước:
Lần này chiến dịch kê khai kiểm tra tài sản cán bộ được tung ra ngay sau khi xử lý kỷ luật ông Đinh La Thăng, ủy viên Bộ Chính trị. Thứ hai là có con số cụ thể. Theo bà Lê Thị Thủy, phó Chủ nhiệm Uỷ ban kiểm tra Trung ương Đảng thì con số đó lên tới khoảng 1000 quan chức. Tôi hiểu số này bao gồm 200 ủy viên trung ương, gồm cả Bộ Chính trị và Ban bí thư. 800 còn lại là ủy viên thường vụ các Tỉnh ủy và Thành ủy. Một điểm quan trọng nữa đó là sau khi kiểm tra xong phát hiện sai phạm thì sẽ công khai lên báo đài. Chuyện này trước đây không có.
Còn theo quan điểm của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Qúy Thọ,  chuyên gia phân tích chính sách của Bộ Kế hoạch và đầu tư, những chiến dịch kê khai tài sản lần trước chưa thành công là do các vấn đề về khủng hoảng kinh tế:
Đặc biệt là nhiệm kỳ trước của nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phải đối phó với những khó khăn như lạm phát, nợ xấu, doanh nghiệp phá sản nên người ta tập trung vào làm chuyện đó nhiều hơn. Gần đây người ta cho rằng kinh tế dần đi vào quỹ đạo. Tuy nhiên những sai lầm về kinh tế giai đoạn trước để lại hậu quả nghiêm trọng trong đó có sự suy thoái của nhiều cán bộ. Cho nên việc này là một giải pháp để kiểm tra sự minh bạch tài sản của các cán bộ.
Đồng tình với quan điểm Tiến sĩ Phạm Chí Dũng, ông Phạm Quý Thọ cũng cho rằng đây là một giải pháp kiểm soát quyền lực đang được dư luận đề xuất là một trong những biện pháp chủ yếu để tiến tới cải cách thể chế thực chất hơn.
Từ nói đến làm…
Việc kê khai tài sản, thu nhập được chính thức thực hiện từ tháng 12/2013 theo Nghị định số 78/2013/NĐ-CP ngày 17/7/2013 của Chính phủ, nhưng nhiều ý kiến nói rằng việc thực hiện chưa hiệu quả, dẫn đến những lo ngại về chiến dịch lần này. Tiến sĩ Phạm Quý Thọ nhận định:
Tất nhiên khi nhìn vào quá khứ người ta vẫn nghi ngờ tính khả thi của giải pháp này. Tuy nhiên công chúng vẫn hy vọng rằng nếu thực hiện tốt sẽ mang lại những chuyển biến về thể chế. Thậm chí người ta cho rằng việc này phải làm và làm từ trên xuống dưới, phải làm từ cấp cao nhất xuống.
Tiến sĩ Phạm Chí Dũng nghĩ rằng không ai có thể nói trước là chiến dịch lần này có khả thi hay không. Theo ông, muốn làm được trước hết Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng phải huy động được lực lượng lớn người làm công tác nghiệp vụ kiểm tra kê khai, đặc biệt những người trong hệ thống điều tra pháp luật.
Bây giờ trong tay ông Nguyễn Phú Trọng có Uỷ ban kiểm tra Trung ương. Nhưng ông ấy nên nhớ là Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương của Trung Quốc muốn làm được thành công chiến dịch kiểm tra tài sản cán bộ thì Tập Cận Bình đã phải nắm được cả hai Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Còn ông Trọng, mặc dù ông ấy phụ trách quân ủy trung ương và ông ấy nằm trong thường vụ đảng ủy công an trung ương nhưng nhiều ý kiến nói rằng ông Trọng chưa nắm được cả hai Bộ Quốc phòng và Công an, đặc biệt là Bộ Công an. Nếu chưa nắm được Bộ Công an thì lấy đâu hồ sơ để kiểm tra cán bộ.
Tuy nhiên công chúng vẫn hy vọng rằng nếu thực hiện tốt sẽ mang lại những chuyển biến về thể chế - Tiến sĩ Phạm Quý Thọ
Một thách thức khác Tiến sĩ Phạm Chí Dũng nêu ra đó là việc các quan chức liên kết với nhau chống đối lại chiến dịch này để bảo vệ tài sản của họ. Ông cho rằng đây sẽ là một trở ngại lớn cho ông Nguyễn Phú Trọng vì quân số cán bộ rất đông.
Mới hôm 16/3 vừa qua, ông Phạm Trọng Đạt - Cục trưởng Cục Chống tham nhũng nói tại Hội nghị tổng kết dự án đánh giá công tác phòng chống tham nhũng rằng thời gian qua nhiều địa phương không phát hiện ra trường hợp nào kê khai tài sản không trung thực và không xử lý trường hợp nào về tham nhũng.
Còn theo báo cáo của Chính phủ, năm 2015 số người phải kê khai tài sản thu nhập là trên một triệu người nhưng chỉ có 5 người bị kết luận là không trung thực.
Trong khi đó báo cáo phòng chống tham nhũng năm 2016 của Chính phủ cho thấy trong số 1 triệu bản kê khai, các cơ quan chức năng xác minh 414 người nhưng lại chưa phát hiện trường hợp nào vi phạm.
Việt Nam đã bắt đầu thực thi Luật phòng chống tham nhũng từ năm 2006 và Nghị định 78 của Chính phủ về minh bạch, tài sản thu nhập từ năm 2013. Tuy nhiên, Báo cáo của Tổ chức Minh bạch Quốc tế hồi đầu năm nay cho thấy Việt Nam hiện đứng thứ 2 trong châu Á về tỷ lệ tham nhũng, chỉ sau Ấn Độ, và đứng thứ 113/176 trên bảng xếp hạng toàn cầu về tham nhũng.
Lan Hương, phóng viên RFA

‘Khủng bố nhân quyền’: Thủ tướng Phúc sẽ được gì ở Mỹ?


clip_image002
Phái đoàn ngoại giao Hoa Kỳ do Trợ lý Ngoại trưởng Virginia Bennett (thứ ba, bên phải) dẫn đầu gặp gỡ các nhà tranh đấu Việt Nam tại Sài Gòn, ngày 24/5/17 (Facebook Huỳnh Thục Vy).

Đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt kỳ 21 đã kết thúc tại Hà Nội trong khí sắc còn u ám hơn cả những năm trước. Khi đến Sài Gòn, khó mà nhận ra một thoáng cười, mà chỉ là những cái nhăn trán, nhíu mày đầy âu lo của các thành viên đoàn đối thoại Hoa Kỳ, từ bà Trưởng đoàn Virginia Bennett đến nữ chuyên gia nhân quyền Jenifer…
Cũng quá khó để tưởng tượng rằng chuyến công du Mỹ vào cuối tháng 5/2017 của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc sẽ gặt hái những kết quả khả quan cho chế độ cầm quyền, đặc biệt về thương mại, khi bầu không khí vào thời gian diễn ra Đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt kỳ 21 như thể ‘khủng bố’.
“Khủng bố” hơn hẳn các năm trước
“Chiến dịch khủng bố” được khởi đầu từ Khánh Hòa. Khoảng ba ngày trước khi cuộc Đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt diễn ra, một lực lượng công an và công chức lên đến 50 người đã bao vây vòng trong vòng ngoài nhà của blogger Mẹ Nấm Nguyễn Ngọc Như Quỳnh ở Nha Trang trong tình cảnh Như Quỳnh đã bị công an tống giam từ cuối năm trước, ở nhà chỉ còn người mẹ của chị và hai bé nhỏ. Công luận nhân quyền phẫn nộ: làm gì và nhằm mục đích gì mà công an lại huy động một lực lượng lớn đến thế để ngăn cản không cho một người phụ nữ và hai cháu nhỏ yếu đuối ra khỏi nhà? Phải chăng công an đang muốn thị uy quyền lực ngay trước Đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt, đồng thời phản ứng trước việc Bộ Ngoại giao Mỹ trao giải “Người phụ nữ can đảm” cho Nguyễn Ngọc Như Quỳnh vào tháng Ba năm nay?
Có hàng loạt dấu hiệu và biểu hiện cho thấy không khí trấn áp trước Đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt năm nay là căng thẳng, căng thẳng một cách cố ý, hơn kỳ đối thoại vào năm ngoái, thậm chí hơn hẳn các kỳ đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt từ năm 2013 đến nay.
Khi quan hệ Việt-Mỹ một lần nữa được “bình thường hóa” vào năm 2013 và trước chuyến đi Mỹ của nhân vật Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, đã không xảy ra trấn áp trên diện rộng những nhà hoạt động nhân quyền trước và trong khi ông Daniel Baer, Phó Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách về Dân chủ, Lao động và Nhân quyền, đến Hà Nội.
Trong hai năm 2015 và 2016, những cuộc đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt do Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách về Dân chủ, Lao động và Nhân quyền Tom Malinowski dẫn đầu cũng không gặp phải quá nhiều thách thức như năm 2017, dù ông Malinowski rốt cuộc đã phải thốt lên một triết lý cay đắng “Việt Nam không thể cứ thả một chục người này rồi lại bắt một chục người khác để thế vào”.
Năm nay, những nhân vật bất đồng chính kiến có mối quan hệ rộng với Mỹ và quốc tế đã đặc biệt bị công an “săn sóc tận tình” ngay tại nhà. Ở Hà Nội, nhà báo Phạm Đoan Trang bị công an canh cửa “nội bất xuất ngoại bất nhập”. Tiến sĩ Nguyễn Quang A tiếp tục bị công an “mời du lịch” vào buổi tối ông được phái đoàn Mỹ mời ăn tối. Ở Sài Gòn, Bác sĩ Nguyễn Đan Quế, người có mối quan hệ mật thiết với cộng đồng người Việt hải ngoại ở Mỹ, cũng nằm trong tình trạng tương tự: bị công an cấm cản không cho ra khỏi nhà để dự một bữa ăn tối tại nhà bà Mary Tarnowka, Tổng lãnh sự Mỹ. Nhiều nhà hoạt động nhân quyền khác bị ngăn chặn, câu lưu…
Nhưng “thành tích” sâu xa nhất của chính quyền Việt Nam là bắt cóc và tống giam Hoàng Bình, một nhà hoạt động dân sự, ngay trước khi Đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt kỳ 21 diễn ra. Hoàng Bình là Phó Chủ tịch Phong trào Lao động Việt, một tổ chức xã hội dân sự tranh đấu cho quyền lợi của người lao động và công đoàn độc lập. Việc Hoàng Bình bị bắt có thể được xem là cú vỗ mặt của chính quyền Việt Nam đối với yêu cầu về quyền lao động do Hoa Kỳ và phương Tây nêu ra.
Có thể giải thích về chiến dịch trấn áp nhân quyền vào năm 2017 như một não trạng và thói quen thông thường của chính quyền và giới công an trị Việt Nam. Nhưng ngoài lý do đó, liệu còn ẩn giấu mục tiêu nào khác?
Ai “khủng bố nhân quyền”?
Thông tin chính thức đã được phát ra: Tổng thống Trump sẽ tiếp đón Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc của Việt Nam tại Washington. Chuyến công du Mỹ của Thủ tướng Phúc sẽ bắt đầu từ ngày 29 và kéo dài đến ngày 31/5/2017.
Công luận nhân quyền lập tức phát ra câu hỏi: phải chăng như thường lệ, cứ có một nhân vật lãnh đạo nào của chính thể Việt Nam ra nước ngoài là y như rằng xuất hiện một động tác phá đám của những đối thủ chính trị trong nước?
Bác sĩ Nguyễn Đan Quế, một nạn nhân thường xuyên của Công an TP.HCM, trong bức thư ngỏ “Không được biến nhân quyền thành vật hy sinh cho đấu đá nội bộ đảng” gửi “Các phe phái đang tranh giành quyền lực trong bộ chính trị ở Hà nội, Tân Bí thư thành ủy Sài Gòn Nguyễn Thiện Nhân, Giám đốc công an Sài Gòn & Bộ trưởng công an”, đã nói toạc ra:
Cấu xé nhau thì được, nhưng không được nuôi dưỡng những ý đồ bẩn thỉu nhằm biến Phong trào Nhân quyền – Dân chủ Việt Nam thành vật hy sinh cho cuộc chiến đấu đá nội bộ. Tôi rất nghi ngờ rằng những đòn liên tiếp đàn áp nhân quyền của công an trong mấy ngày qua là nhằm phá đám chuyến đi Mỹ của ông Nguyễn Xuân Phúc vào cuối tháng 5/2017”.
Nhưng ông Phúc cũng là nhân vật vừa “lên giọng” trong một cuộc họp Chính phủ khi chỉ đạo “công an phải đảm bảo tuyệt đối an ninh chính trị”…
Hoặc cứ cho là ông Phúc không hẳn thiên về đàn áp nhân quyền, ai và những ai đã thực hiện chiến dịch này? Những đối thủ chính trị hiện thời của ông Phúc là ai?
“Tái hòa nhập” CPC?
Bất luận thế nào, lồng trong bầu không khí “Việt Nam luôn quan tâm và cải thiện các quyền làm người”, Đối thoại Nhân quyền Mỹ - Việt kỳ 21 đã diễn ra như kịch bản của bao lần trước: tiếp cấp Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ chỉ là một Vụ trưởng thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam. Mà ở Việt Nam, ai cũng biết cấp Vụ trưởng còn chẳng bao giờ nằm trong danh sách 200 “tinh hoa quyền lực” của Ban chấp hành trung ương.
Phía Việt Nam vẫn chỉ thoải mái hứa hẹn “sẽ cải thiện”, nhưng sau đó hoàn toàn không làm bất kỳ điều gì để giảm bớt đàn áp nhân quyền, mà có làm để báo cáo ra quốc tế thì cũng chẳng có gì chứng minh được… Tất cả chỉ để trả treo và “câu giờ”.
Chuyến đi Mỹ của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, cũng bởi thế, có rất nhiều khả năng sẽ gặp phải sự phản đối dữ dội của cộng đồng người Việt hải ngoại. Cũng chẳng có tín hiệu nào cho thấy kết quả mà giới chóp bu Việt Nam mong đợi nhất: Hiệp định thương mại song phương Việt-Mỹ sẽ được phía Hoa Kỳ dễ dàng thông qua, nhất là hiệp định này còn phải được Quốc hội Mỹ xem xét kỹ lưỡng. Trong Quốc hội đó lại có nhiều nghị sĩ Mỹ đặc biệt chú tâm và lên án tình trạng đàn áp nhân quyền ở Việt Nam.
Vietnam Caucus, một tổ chức các nghị sĩ của Quốc hội Mỹ quan tâm đến nhân quyền Việt Nam, chắc chắn sẽ không bỏ qua thực trạng khốn quẫn đó. Được biết sau cuộc Đối thoại nhân quyền Mỹ-Việt kỳ 21, vài nghị sĩ Mỹ thuộc nhóm Vietnam Caucus sẽ đến Việt Nam để một lần nữa kiểm chứng xem Chính phủ nước này đã làm được những gì để có thể được Tổng thống Trump loại Việt Nam khỏi danh sách 16 nước “gây hại” cho nền kinh tế Mỹ, cũng như Ủy ban của Mỹ về Tự do Tôn giáo Quốc tế nên có thái độ thế nào khi tiếp tục chiến dịch vận động đưa Việt Nam trở lại danh sách CPC (Các quốc gia cần đặc biệt quan tâm về tự do tôn giáo).
Nếu bị “tái hòa nhập” CPC, cánh cửa để Việt Nam lọt qua nhằm tiếp cận với định chế thương mại song phương với Mỹ và bầu sữa tín dụng của các tổ chức tài chính quốc tế rất có thể sẽ đóng hẳn lại. Khi đó, đảng biết kiếm đâu ra tiền để “nuôi thân”?Phạm Chí Dũng

Bài viết hay(4996)

Anh Fuck đã gặp Trump sau bao nhiêu cố gắng hết mình; kể cả bỏ ra 8 tỷ usd theo kiểu chơi bạo lấy tiếng... Nỗ lực này của anh F có đem lại thành quả gì đáng kể hay không? Chờ coi Trump ghé VN vào tháng 11 khi tham dự APEC sẽ có thái độ ra sao và liệu có được dân VN welcome như họ đã dành cho Obama quá nhiều thiện cảm. Russiangate sẽ là chuyện dài đau đầu của Trump khi FBI sờ gáy hết ông này tới ông nọ; kể cả phò mã lẫn công chúa nên chưa biết Trump còn làm hoàng đế đến khi nào. Vấn đề đặt ra là anh F qua gặp Trump chỉ có vậy thôi sao? Tui muốn biết là trước và sau khi bắt tay Trump, anh F. có được hứa hẹn gì hay ho hơn không? Chẳng hạn như Mỹ sẽ bán vũ khí nào cho VC để ngăn TC bớt hống hách? Liệu con anh F có ở lại Mỹ và nhập tịch Mỹ hay không nhỉ? Hổng biết anh F có định hạ cánh an toàn ở California hay không? Biết đâu anh sẽ là hàng xóm của tui sau này thì sao?

Ép luật sư tố giác thân chủ: Hiếm có/ khó tìm trên thế giới

clip_image002
  Luật sư trong một vụ án hình sự. Ảnh: VietPress.

Nếu chúng ta nhìn vào các hệ thống luật pháp trên thế giới hiện nay thì quan điểm ép Luật sư phải tố cáo hành vi phạm tội của thân chủ tỏ ra rất lạc lõng và phi lý, nhưng cũng có một số ngoại lệ rất hiếm hoi.
Những người ủng hộ quan điểm này muốn luật hoá nó trong Bộ luật Hình sự 2015, lồng nó vào tội không tố giác tội phạm.
Tội không tố giác tội phạm (misprision) đã từng nằm trong các bộ luật hình sự của hệ thống thông luật  (common law) Anh - Mỹ, và là một tội tiểu hình (misdemeanor).
Hệ thống luật dân sự (civil law) của châu Âu cũng có điều luật tương tự. Và đúng như đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy (Bắc Kạn) đã phát biểu, điều luật này vốn thường được áp dụng với các tội phản quốc (treason) vào thời Trung cổ và dưới các chế độ quân chủ. Nhưng đến thời điểm hiện tại, nó đã bị xóa bỏ hoặc được thay thế bằng các điều luật khác, ví dụ như tội đồng phạm (conspiracy) hoặc che giấu tội phạm một cách cố ý (active concealment).
Điều đó có nghĩa là, tại các nước pháp quyền (rule of law), không một ai, kể cả Luật sư, có nghĩa vụ phải tình nguyện tố giác tội phạm và phải chịu trách nhiệm hình sự khi không làm điều đó.
Trong khi đó tại Việt Nam, phạm vi áp dụng của Điều 19, BLHS 2015 – Tội không tố giác tội phạm – lại rất rộng. Và nó bao gồm tất cả chúng ta.
Khoản 1 của Điều 19 quy định bất kỳ ai nếu biết rõ tội phạm đang được chuẩn bị thực hiện mà không tố giác, thì phải chịu trách nhiệm hình sự về tội không tố giác tội phạm.
Khoản 2 của Điều 19 quy định, ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội chỉ phải tố giác các tội đặc biệt nghiêm trọng và các tội xâm phạm an ninh quốc gia.
Tương tự như khoản 2, khoản 3 Điều 19 quy định (là điều khoản đang gây tranh cãi tại Quốc hội), Luật sư phải tố giác các tội đặc biệt nghiêm trọng và các tội xâm phạm an ninh quốc gia của thân chủ mà họ biết được khi thực hiện nghĩa vụ bào chữa.
Việc một người không tố cáo tội phạm hoàn toàn khác với hành vi giúp đỡ, che giấu người phạm tội. Vì người biết về hành vi phạm tội của một người khác không đồng nghĩa với việc họ cũng tham gia và giúp đỡ tội ác được thực hiện hay cố ý che giấu.
Do đó, Điều 19 áp đặt một cách không thỏa đáng lên người dân một nghĩa vụ pháp lý thừa thãi và lỗi thời vì BLHS vốn đã có quy định về đồng phạm (Điều 17) và che giấu tội phạm (Điều 18).
clip_image004
  Luật sư nhân quyền Amal Clooney (trái), đại diện cho người sáng lập WikiLeaks, Julian Assange trong vụ kiện dẫn độ của ông này tại Anh năm 2011. Ảnh: Yui Mok PA Archive/PA Images.
Đặc quyền của mối quan hệ giữa Luật sư và thân chủ
Những ý kiến của các đại biểu phản đối quan điểm của bà Nguyễn Thị Thuỷ tập trung phần lớn vào vấn đề đạo đức nghề nghiệp của Luật sư, cũng như các định chế về nghề luật dựa theo Hiến pháp.
Theo đó, ngay khi Điều 19 vẫn được ban hành thì Luật sư vẫn không nên là đối tượng bị áp dụng.
Các đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh, Nguyễn Văn Chiến, Chủ tịch và Phó Chủ tịch Liên đoàn LS Việt Nam, cùng với đại biểu Trương Trọng Nghĩa của TP.HCM đã nhấn mạnh, khoản 3 của Điều 19 sẽ gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc của các Luật sư, và có thể khiến họ không thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân trong các vụ kiện.
Quan điểm này dựa trên hai nguyên tắc:
Một, nghĩa vụ im lặng của Luật sư xuất phát từ quyền im lặng của bị can, bị cáo. Vốn dĩ bị can, bị cáo không phải khai báo bất kỳ điều gì về bản thân, trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan điều tra. Bị can, bị cáo cần Luật sư, trong hầu hết các trường hợp là thuê luật sư, để bảo vệ quyền của mình, chứ không phải để Luật sư đem thông tin đi nói cho người khác biết.
Hai, mối quan hệ giữa Luật sư và thân chủ được bảo vệ bởi đặc quyền về bảo mật thông tin (confidentiality), bất kể là vụ án hình sự hay dân sự. Đây cũng là vấn đề nguyên tắc đạo đức của nghề Luật sư, được các Luật sư đoàn quy định.
Luật sư và thân chủ cần có đặc quyền về bảo mật thông tin, vì đó chính là điều kiện tối cần thiết để thiết lập sự tin tưởng tuyệt đối giữa họ.
Trước hết, một Luật sư muốn làm tròn trách nhiệm biện hộ thì cần có đầy đủ tất cả thông tin liên quan đến hồ sơ vụ án, đặc biệt là những thông tin từ chính người mà mình bào chữa.
Đặc biệt, trong các vụ án hình sự, nghi phạm sẽ không thể nào tin tưởng nhân viên điều tra để chia sẻ tất cả thông tin, vì họ sợ sẽ có thông tin gây bất lợi cho họ. Vì thế, Luật sư biện hộ chính là người mà nghi phạm phải tin tưởng nhất.
Vậy thì làm thế nào để khiến một người tin tưởng và chia sẻ tất cả với Luật sư, kể cả những thông tin mang tính bất lợi hay có thể gây ra tranh cãi?
Trong các hệ thống tư pháp trên thế giới, đặc biệt ở châu Âu và Mỹ, thông tin trao đổi giữa Luật sư và khách hàng được bảo vệ bởi “đặc quyền của mối quan hệ giữa Luật sư và thân chủ” (attorney-client relationship). Đặc quyền này bắt buộc Luật sư phải bảo vệ thông tin của người khách một cách tuyệt đối.
Nguyên tắc bảo vệ tuyệt đối bí mật (confidentiality) về thông tin của khách hàng còn là một quy tắc đạo đức của nghề Luật sư.
Để đảm bảo được nguyên tắc này, khi được thân chủ chia sẻ những thông tin trong phạm vi mối quan hệ Luật sư-thân chủ (attorney-client relationship), thì Luật sư không bị bắt buộc phải tố cáo thân chủ và không phải chịu trách nhiệm hình sự về việc biết mà không tố giác tội phạm.
Mà ngược lại, Luật sư có nghĩa vụ phải giữ bí mật tuyệt đối về những thông tin đó. Nếu Luật sư phá vỡ nguyên tắc này thì có thể phải đối mặt với việc bị Luật sư đoàn kỷ luật hoặc bị thân chủ khởi kiện dân sự.
Luật sư có thể tự giác tố cáo, chứ không bị ép buộc
Ở Mỹ, đặc quyền giữa Luật sư và thân chủ chỉ có thể bị phá vỡ trong một số trường hợp rất hãn hữu mà không bị coi là vi phạm đạo đức nghề nghiệp và không bị Luật sư đoàn khai trừ hay phải chịu trách nhiệm dân sự.
Trường hợp thứ nhất, theo Điều 1.6 (b)(1) của Bộ quy tắc nghề nghiệp Luật sư do Luật sư đoàn Hoa Kỳ (American Bar Association) soạn thảo, thì Luật sư có thể tự giác thông báo đến cơ quan chức năng những thông tin về hành vi phạm pháp của thân chủ, khi Luật sư biết khả năng rất cao là nó sẽ chắc chắn xảy ra. Chúng ta có thể tham khảo một ví dụ được Luật sư đoàn Hoa Kỳ đưa ra.
Nếu một Luật sư biết chắc thân chủ của mình – là một tập đoàn lớn – có hành vi xả thải trái phép vào một nguồn nước gây tác hại đến cho người dân và môi trường trên một diện rộng, thì có thể báo với chính quyền mà không bị quy là vi phạm đạo đức nghề nghiệp và phá vỡ nguyên tắc bảo đảm bí mật của thân chủ.
Tuy nhiên, nếu Luật sư đó không báo với chính quyền thì cũng không thể bị truy tố trách nhiệm hình sự về tội không tố giác hành vi phạm tội của thân chủ. Luật pháp chỉ truy cứu nếu luật sư là đồng phạm và thật sự tham dự vào hành vi phạm pháp.
Chẳng hạn như trong ví dụ vừa nêu, nếu Luật sư cùng bàn bạc và vạch ra kế hoạch xả thải trái phép cùng với người khách của mình, thì lúc đó, Luật sư là đồng phạm và phải chịu chế tài của pháp luật.
Trường hợp thứ hai thường được gọi là “ngoại lệ nhằm ngăn ngừa tội phạm” (crime-fraud prevention exception) trong Điều 1.6 (b)(2) của Luật sư đoàn Hoa Kỳ. Khi Luật sư, thông qua mối quan hệ Luật sư và thân chủ mà biết được người thân chủ của mình đã lên kế hoạch chuẩn bị phạm tội hình sự hoặc một tội lừa đảo, thì có thể phá vỡ nguyên tắc bảo đảm bí mật thân chủ và khai báo hành vi này với chính quyền.
Nguyên tắc “ngoại lệ nhằm ngăn ngừa tội phạm” thông thường được áp dụng trong những trường hợp của các tội đại hình (felony) đặc biệt nguy hiểm đến tính mạng và tài sản của người khác. Và nó cũng chỉ là một ngoại lệ (exception to the rule) cho nguyên tắc bảo mật chung của mối quan hệ Luật sư-thân chủ.
Những ví dụ cho những thông tin mà Luật sư có thể áp dụng ngoại lệ này để thông báo với chính quyền có thể là tin tức về một nạn nhân đang bị mất tích trong một vụ án, hay khi thân chủ đưa ra lời lẽ đe dọa đến tính mạng của người khác, nhân viên điều tra, hay thẩm phán, nhân chứng của vụ án, v.v.
Trường hợp thứ 3 cũng dựa trên nguyên tắc “ngoại lệ nhằm ngăn ngừa tội phạm”. Luật sư trong quá trình đại diện, có thể tình cờ biết được thân chủ mình đã từng thực hiện một tội hình sự hoặc lừa đảo nào khác, không nằm trong khuôn khổ của mối quan hệ Luật sư-thân chủ.
Ví dụ như đang nhận bào chữa một vụ án kinh tế nhưng Luật sư lại biết được thân chủ của mình đã mướn người mưu sát đối thủ thương trường của mình, và vụ án mưu sát đó đã không có manh mối trong vài năm.
Tương tự như trên, nếu việc báo với chính quyền sẽ giúp giảm thiểu thương vong hay thiệt hại cho nạn nhân hay thân nhân của họ, thì Luật sư có thể làm điều này mà không bị cáo buộc là đã phá vỡ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp.
Trách nhiệm của Luật sư trong những trường hợp kể trên, theo kiến nghị của Luật sư đoàn Hoa Kỳ, là phải khuyến cáo thân chủ từ bỏ ý định phạm tội, kết thúc hợp đồng đại diện nếu thân chủ kiên quyết không từ bỏ, và tuyệt đối không được phép đưa ra lời khuyên hay giúp đỡ thân chủ thực hiện hành vi phạm pháp.
Trong cả ba trường hợp được nêu, việc tự giác thông báo đến chính quyền từ phía Luật sư đều không đồng nghĩa với việc Luật sư có nghĩa vụ phải tố giác như Điều 19 BLHS 2015.
clip_image002[1]
Cô Đoàn Thị Hương, nghi phạm ám sát anh trai của lãnh tụ Triều Tiên Kim Jong-un, và Luật sư người Malaysia của cô. Ảnh: Zing.
Ngoại lệ: Luật sư có thể bị ép buộc khai báo trong những tình huống rất ngặt nghèo
Tòa án cũng có thể sử dụng trát tòa (subpoena) để yêu cầu Luật sư đưa ra lời khai liên quan đến thông tin của thân chủ. Trong trường hợp đó, Luật sư có thể đưa ra thông báo với tòa (motion to the court) là thông tin mà mình cung khai có thể nằm trong phạm vi của đặc quyền Luật sư-thân chủ. Thẩm phán của phiên xử đó sẽ phải đưa ra một phán quyết (ruling) là luật có cho phép Luật sư đưa ra lời khai hay không.
Nếu là có cho phép, Luật sư phải tiếp tục thông báo đến người thân chủ của mình vì thân chủ có quyền kháng cáo lên tòa cấp cao hơn (seeking judicial review of an appeal court). Chỉ khi tất cả các thủ tục pháp lý đã được sử dụng và đều được tòa phán là Luật sư có thể phá vỡ nguyên tắc bảo mật trong trường hợp này, thì Luật sư có thể đưa ra lời khai. (Xin xem thêm tại Điều 1.6 (b)(6) về Quy tắc nghề nghiệp của Liên đoàn Luật sư Hoa Kỳ).
Nếu đã có lệnh (order) của tòa yêu cầu đưa ra lời khai, mà Luật sư vẫn kiên quyết không cung cấp thông tìn về thân chủ, thì Luật sư có thể phải đối mặt với việc bị tòa phạt vạ vì đã “miệt thị tòa án” (contempt of court).
Tuy nhiên, vì nguyên tắc của nghề luật là phải đảm bảo bí mật của khách hàng, trường hợp tòa án đưa ra phán quyết là Luật sư có thể phá vỡ nó để khai ra thông tin bất lợi với thân chủ cũng là việc rất hy hữu và phải có lý do hết sức nghiêm trọng, ví dụ như tính mạng của một hoặc nhiều người đang gặp nguy hiểm.
Thông thường, thẩm phán chỉ cho phép Luật sư đưa ra lời khai khi nội dung của nó nằm trong phạm vi của “ngoại lệ nhằm ngăn ngừa tội phạm”.
Ngoài ra, khi người thân chủ cũ và Luật sư có tranh chấp dân sự liên quan đến một vụ việc mà Luật sư đã đại diện trong quá khứ, thì Luật sư cũng có quyền được phá vỡ đặc quyền bảo mật (Điều 1.6(b)(4),(5) về Quy tắc nghề nghiệp của Liên đoàn Luật sư Hoa Kỳ).
Nguyên tắc bảo mật thông tin của khách hàng cũng không phải chỉ được áp dụng riêng ở Mỹ.
Dựa trên báo cáo cập nhật của ngài D.A.O. Edward, QC gửi đến Uỷ ban Luật gia của Liên minh châu Âu năm 2003, các nước châu Âu (và ngay cả các nước không nằm trong Liên minh Châu Âu – EU) đều có những điều luật bảo vệ bí mật của thân chủ tương tự như Mỹ.
Bảo vệ bí mật của thân chủ được các hệ thống tư pháp trên xem là một yếu tố quyết định sự sống còn của mối quan hệ giữa Luật sư và thân chủ của mình.
clip_image004[1]
Hơn một thập kỷ qua, Luật sư VN vẫn vướng khả năng bị tội không tố giác tội phạm khi bào chữa cho thân chủ (Ảnh: Báo PL TPHCM tháng 2/2004)
Qua những phiên tranh luận giữa các đại biểu Quốc hội trong những ngày vừa qua, chúng ta có thể thấy tính cấp bách của việc cần phải xác định những tiêu chuẩn và quy tắc cho mối quan hệ giữa Luật sư và thân chủ tại Việt Nam.
Đặc quyền bảo mật không chỉ là một khái niệm pháp lý của Tây phương, và cũng không phải là điều xa lạ ở châu Á.
Trung Quốc đã tiến hành cải cách tư pháp trước Việt Nam, và mở lại trường luật từ năm 1978. Mô hình của hệ thống tư pháp Trung Quốc khá giống với Việt Nam. Thế nhưng, Trung Quốc đã có không ít nghiên cứu rất nghiêm túc về đặc quyền bảo mật của những thông tin được trao đổi giữa Luật sư và thân chủ. Hiện nay, theo nghiên cứu của Giáo sư Luật Leah Christensen của Đại học Luật Thomas Jefferson đưa ra vào năm 2011, Trung Quốc đã bắt đầu có những dự thảo luật được đề xuất nhằm bảo vệ quy tắc bảo mật các thông tin đó.
Không có đặc quyền bảo mật giữa Luật sư và thân chủ thì họ không thể xây dựng được sự tin tưởng cần thiết để việc bào chữa có thể thực hiện một cách hữu hiệu nhất. Nếu người dân không được hưởng quyền được bào chữa một cách tốt nhất thì các bản án oan sai vẫn và sẽ tiếp tục xảy ra.
Đây chính là một sự bất cập khác mà khoản 3 của Điều 19, BLHS 2015 mang lại, và đó là lý do điều này phải được sửa đổi, hoặc tốt hơn hết, là xóa bỏ.
Tài liệu tham khảo:

Khâu đít chuột

Tôi nhớ suốt đời một buổi ngồi coi TV với một gia đình người Pháp. Một phóng sự về ẩm thực VN. Một ông đầu bếp cầm dao, rạch bụng con rắn quằn quại, lấy máu, uống và mời khách.
Ông ta cười cợt, hãnh diện như vừa thực hiện một kỳ công, trước con mắt hãi hùng của người làm phóng sự. Ông chủ nhà người Pháp nhăn mặt, bà chủ nhà che mắt không dám nhìn. Nếu nền nhà không bằng xi măng, tôi đã đào một cái hố chui xuống cho đỡ xấu hổ. Lại thêm một cơ hội muốn chối không phải là người Việt
Những cảnh bạo lực trong xã hội VN càng ngày càng nhiều trên Internet, trên Facebook. Những cảnh ẩu đả tàn nhẫn, trẻ em bị đối xử dã man, bị bắt nhịn ăn, phơi nắng, học sinh kéo bầy đánh đập một cách hung bạo một em nhỏ yếu ớt hơn, công an tàn nhẫn với dân thấp cổ bé miệng, người ta chửi nhau thậm tệ, thượng cẳng tay, hạ cẳng chân, sau một tai nạn lưu thông hay một chuyện bất đồng.
Ở các nước Tây phương, thỉnh thoảng người ta đưa những vidéo về cảnh súc vật bị đối xử dã man trong các nhà hoả lò. Những vidéo này chiếu trên TV gây phẫn nộ, hoả lò bị đóng cửa, ban giám đốc bị cách chức.

Ở VN, người ta đưa những hình ảnh tàn bạo, dã man, không phải chỉ giữa người với vật, mà giữa người với người. Và đưa lên Internet, ít khi để tố cáo, nhiều khi để khoe khoang một hành động vẻ vang, anh dũng. Cảnh một tên lỗ mãng, cầm gậy đập đầu con chó dẫy đành đạch, cắt tiết, uống máu trước máy quay phim. Cảnh một đàn xúm lại đạp vào đầu, vào mặt một cô bé, một chú bé gầy yếu. Cảnh ông chủ nắm tay đấm mặt một cô bé sưng vù, trước sự hỗ trợ, tán thưởng của gia đình, vì cô bé ăn trộm tiền, đưa lên facebook, với dòng chữ : ‘’hãy nhớ mặt con chó này‘’. Và thiên hạ chuyển đi, thú vị như chuyển một bài thơ, một tác phẩm nghệ thuật .
Ở những xứ có văn hóa, luật pháp cấm đưa hình, đưa tên những vị thành niên trên báo, dù tội nặng tới đâu. Để đương sự có cơ hội làm lại cuộc đời. Ở VN, người ta đưa hình những cô gái, nhiều khi vị thành niên, bị bắt về tội mại dâm lên báo, lên mạng, với những lời bình phẩm độc ác, thô bỉ, khiến gia đình nhục nhã và nạn nhân phải tự vẫn. Những cô gái bán mình để nuôi thân, nuôi gia đình ở cái tuổi, tại một xứ khác, chắc chắn còn cắp sách đi học, đi coi hát, đi du lịch, chạy nhẩy, cười đùa với bạn bè
Những người đã rời quê hương từ nhiều năm không tưởng tượng đất nước mình sa đọa đến như vậy. Người Việt có nhiều khuyết điểm, nhưng người ta vẫn nghĩ người Việt bản chất hiền lành, từ tâm, chất phác. Ngay cả cái tính tốt cuối cùng ấy cũng đã mất? Người ta nói đến một xã hội vô cảm. Ghê rợn hơn cả một xã hội vô cảm, đó là một xã hội bất nhân.
Bất cứ một người bình thường nào, ở một xứ bình thường nào, cũng không có can đảm nhìn những video man rợ trên Internet, facebooks VN, nhưng người Việt ta coi, dửng dưng, thích thú, đồng lõa. Đối xử với nhau như vậy, trách gì người Tàu đối xử tàn bạo với anh em mình?
Lần đầu tôi có cái cảm tưởng ngỡ ngàng khi tiếp xúc với một nhóm học sinh du học. Một nhóm nữ sinh viên khả ái, thông minh, có kiến thức, có kiến thức hơn là tôi nghĩ , với cái thành kiến của những người đứng từ xa nhìn về. Tôi hỏi: các cô nghĩ VN sẽ có thay đổi gì không. Một cô bé, rất dễ thương, rất lễ độ, trả lời: ‘’Thưa chú, cháu nghĩ đéo có gì thay đổi. Đâu lại vào đó‘’. Hai người sững sờ là tôi và một ông bạn đã xa nhà từ lâu. Những cô bạn của người phát biểu không bày tỏ một chút khó chịu. Đó là chuyện tự nhiên. Chữ ‘’đéo‘’ trở thành một chữ hàng ngày, rất bình thường, như chào ông, chào bà...
Sự bạo hành bắt đầu bằng ngôn ngữ. Tôi không chê trách cô bé. Tôi rùng mình. Nếu sống trong xã hội đó, giờ này tôi cũng ăn nói như vậy. Cũng nói với khách: Dạ, cám ơn, đéo muốn ăn cơm, còn no bụng quá. Tôi nhìn cô bé, rất dễ thương, ái ngại. Chúng ta chỉ là sản phẩm của xã hội, của môi trường sống.
Nhưng đó là chuyện nhỏ, so với cái văn hoá man rợ, người này trèo lên cổ người khác để sống. Hay chỉ để chứng minh mình hiện diện. Đạp mặt người khác chứng tỏ tôi hiện diện. Je cogne donc je suis (1).Tại sao có thể mất nhân tính đến như vậy? Bởi vì sống trong một xã hội độc tài, suốt đời bị chèn ép, bị áp bức, bị đối xử như con vật, người ta không có cách gì giải tỏa hơn là quay lại hành hạ những người yếu hơn mình. Lại càng kính nể hơn nữa những người sống trong xã hội chụp giựt đó nhưng vẫn giữ cái thiện, giữ lòng nhân ái.
Tất cả những nghiên cứu xã hội đứng đắn đều đi tới kết luận: những người có hành vi bạo hành thường thường đã là nạn nhân của bạo hành. Là nạn nhân, người ta có một trong hai thái độ. Hoặc đứng về phe kẻ yếu, tranh đấu chống bất công, nhưng rất hiếm. Hiếm, bởi vì phải có nghị lực và lòng bao dung phi thường. Hoặc để trả thù đời, trút lên đầu những người yếu hơn mình những cái mình đã phải chịu đựng.
Đó là cái vòng di truyền luẩn quẩn, bệnh hoạn (cercle vicieux) trong một gia đình. Trên tầm vóc quốc gia, một đại họa. Mỗi người theo hay chống chủ nghĩa CS vì những lý do khác nhau. Tôi từ chối chủ nghĩa CS trước hết vì lý do đó: nó làm tiêu tan cái đẹp của một xã hội tử tế. Nó đưa chúng ta lại gần với thú vật. Ở một xã hội văn minh, người ta kính trọng, lễ độ với mọi người, kể cả, nhất là, những người yếu hơn mình.
Trên Internet, người ta dạy cách trừ chuột hữu hiệu nhất, không cần thuốc độc, không cần bẫy. Mổ đít con chuột , cắt tinh hoàn của con vật, thay vào đó hai hạt đỗ tương, rồi khâu lại. Dần dần hạt đậu trương lên, con chuột đau đớn, phát khùng, cắn đồng loại như điên dại. Đám chuột sợ quá, bỏ chạy, nhà hết chuột. Trước đây có một truyện ngắn, rất hay, tựa là ‘’Khâu đít chuột‘’, quên tên tác giả, nói bóng nói gió về một xã hội như vậy.
Người Việt ta là những con chuột bị thiến, bị khâu, nổi khùng, cắn nhau chí choé. Viết mấy dòng này, tôi nghĩ cả tới những người quá khích, chống bạo lực thì ít, chống nhau, hại nhau, chụp mũ nhau thì nhiều.
Chúng ta đều là những con chuột điên cuồng. Bao giờ mới ý thức được mình bị khâu, những người chung quanh cũng chỉ là nạn nhân bị khâu như mình. Và nhận diện những người khâu đít chuột, thực sự là những kẻ làm khổ mình, biến đời mình, đất nước mình thành địa ngục ?
Paris, 05 /2017Từ Thức

Thượng đỉnh Việt-Mỹ, ngổn ngang quan ngại

clip_image002
Ảnh tư liệu - Người biểu tình phản đối tập đoàn Formosa gây ô nhiễm biển Việt Nam tại Taipei, Đài Loan ngày 10/08/2016.
WASHINGTON DC — Ngày 31/5 tại Washington DC, Tổng thống Donald Trump sẽ có cuộc gặp chính thức với Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc. Ông Phúc vội vàng đi Mỹ lần này là do những sức ép rất lớn từ nền kinh tế Việt Nam vốn đang lâm vào khủng hoảng. Chính quyền cộng sản hy vọng những hiệp định thương mại với Hoa Kỳ sẽ là cứu cánh chính cho chế độ. Chính vì thế, cộng đồng người Việt sinh sống tại Hoa Kỳ kỳ vọng trong cuộc gặp lần này, chính quyền tổng thống Trump sẽ có những yêu cầu cụ thể và cứng rắn hơn đối với Hà Nội về vấn đề nhân quyền, trước khi trao cho họ những quyền lợi thương mại.

Ông Nguyễn Xuân Phúc là nguyên thủ quốc gia Đông Nam Á đầu tiên tới thăm Hoa Kỳ, kể từ khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức. Động thái ‘sốt sắng’ này, theo nhận định chung của giới chuyên gia, bắt nguồn từ những khó khăn kinh tế trong nước khi Việt Nam liên tục nhập siêu từ Trung Quốc trên 50 tỉ USD mỗi năm và ngân sách đang trống rỗng do các dự án đầu tư thiếu hiệu quả tràn lan, nguồn thu từ thuế đang bị thu hẹp do các hiệp định thương mại đã ký. Nhiệm vụ sống còn của ông Phúc trong chuyến thăm lần này là phải đạt được những thỏa thuận thương mại với Hoa Kỳ để duy trì con số xuất siêu trên 30 tỉ USD/năm vào thị trường này. Có được như vậy, mới mong không có những biến động xã hội lớn và duy trì được chế độ cộng sản, theo dự báo của giới phân tích.
Tuy vậy, trước chuyến thăm của ông Phúc là một loạt vụ bắt bớ, truy nã những nhà hoạt động nhân quyền, những người lên tiếng bảo vệ quyền lợi của ngư dân miền Trung, nạn nhân trong thảm họa ô nhiễm môi trường do Formosa gây ra. Hàng triệu cư dân dọc bờ biển miền Trung Việt Nam đang sống lay lắt do mất nguồn sống từ biển mà chưa nhận được đền bù từ chính quyền. Nhiều người tự hỏi không biết cuộc sống của họ sẽ ra sao khi biển miền Trung tiếp tục chịu ô nhiễm trong nhiều thập kỷ nữa. Có thể nói Việt Nam thực sự không chỉ rơi vào một cuộc khủng hoảng về nhân quyền, mà cả một cuộc khủng hoảng về nhân đạo nữa. Đây là nội dung mà cộng đồng người Việt tại Mỹ muốn chính quyền của Tổng thống Donald Trump đưa vào nội dung nghị sự trong cuộc gặp với ông Phúc tới đây.
Từ Arizona chị Thu Phạm chia sẻ: “Tôi thấy thật đáng thương cho những người dân miền Trung Việt Nam. Bây giờ biển thì ô nhiễm, hải sản không ai dám ăn, trong khi cuộc sống của họ dựa hoàn toàn vào nghề đi biển. Vậy họ sống bằng gì đây? Cái này thật ra hơi cụ thể so với một cuộc gặp cấp cao giữa 2 nguyên thủ thế này nhưng rõ ràng phải đề cập tới vì nó còn liên quan tới một loạt vụ bắt bớ các nhà hoạt động nhân quyền nữa. Không thể cho họ những quyền lợi thương mại, rồi họ lại ậm ờ, lờ đi những việc họ phải làm đối với vấn đề nhân quyền và cả nhân đạo đối với ngư dân miền Trung”.
Chị Loan Nguyễn, một Việt kiều từ bang California, kêu gọi: “Ô nhiễm biển miền Trung thì quá nặng nề rồi. Hàng triệu người không có nguồn sống nữa. Trong khi đấu tranh đòi quyền lợi chính đáng thì bị bỏ tù. Những vấn đề này rõ ràng cần được đặt lên bàn đàm phán và có những hành động cụ thể, cứng rắn với chính quyền cộng sản Việt Nam. Họ muốn có quyền lợi về thương mại với Hoa Kỳ thì phải đáp ứng những yêu cầu căn bản về nhân quyền tại Việt Nam”.
Chưa bao giờ, kể từ khi Hoa Kỳ bình thường hóa quan hệ với Việt Nam năm 1995 tới nay, một cuộc gặp cấp cao giữa nguyên thủ hai nước lại có nhiều vấn đề căng thẳng, cấp bách cần đàm phán như vậy. Ông Phúc được cử đi để ‘chạy vạy’ cho một chế độ cộng sản đang có nhiều vấn đề, còn ông Trump đang đứng trước chuyện nhân quyền-nhân đạo mà Hoa Kỳ không thể làm ngơ tại Việt Nam. Vì thế, nhiều người cho rằng đây là một cơ hội thuận lợi để chính quyền Tổng thống Trump đặt những điều kiện cứng rắn cho chính quyền cộng sản Việt Nam. Tuy vậy, theo ý kiến của không ít người Việt sinh sống lâu năm tại Hoa Kỳ, những thỏa thuận tích cực đạt được sau cuộc gặp này vẫn còn rất mơ hồ.
Từ California, anh Trần Ngọc Bảo bày tỏ lo lắng: “Rõ ràng nếu những vấn đề về ô nhiễm biển miền Trung và nhân quyền được đưa vào nội dung đàm phán lần này thì không chỉ tốt cho cộng động người Việt tại hải ngoại mà còn rất tốt cho cộng đồng người Việt trong nước. Nhưng tôi thấy thật sự thì những vấn đề tại Đông Nam Á nói chung và Biển Đông hay Việt Nam không nhận được nhiều sự quan tâm từ chính quyền Tổng thống Donald Trump. Vì thế cũng khó nói được là những vấn đề này có được đem ra thảo luận và giải quyết rốt ráo hay không”.
Ông Lưu Vũ Diệp từ Kansas nghi ngại: “Tôi thấy ông Trump là một doanh nhân nên ông ấy đầu tiên phải chú trọng tới những lợi ích trước đã, chứ không thực sự quan tâm đến những vụ việc cụ thể tại Việt Nam đâu. Nên cuộc khủng hoảng nhân quyền và nhân đạo tại Việt Nam hiện nay chưa chắc đã thực sự được quan tâm đầy đủ trong cuộc gặp giữa ông Trump và ông Phúc lần này”.
Để tiếng nói của cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ có thể đến với chính quyền Tổng thống Donald Trump, ngoài những chiến dịch vận động thông qua Ủy Ban Nhân quyền Toàn cầu tại Hạ viện Mỹ, cộng đồng người Việt tại Mỹ sẽ tiến hành một cuộc biểu tình bên ngoài Tòa Bạch Ốc ngay trong buổi gặp giữa ông Trump và ông Phúc vào ngày 31/5.
Từ Virginia, anh Lý Ngọc Bảo, một Việt kiều có nhiều hoạt động trong cộng đồng người Việt, nói với VOA Việt ngữ: “Thật ra bây giờ đi biểu tình, bày tỏ chính kiến về các vấn đề của Việt Nam chủ yếu là mấy bác thuộc thế hệ đầu sang đây. Trong khi chúng ta có 3 thế hệ đang ở đây. Chúng ta phải nói chuyện, giáo dục cho thế hệ trẻ biết những vấn đề tại Việt Nam để các em cùng tham gia. Hơn thế, chúng ta cũng phải đoàn kết với các cộng đồng sắc tộc khác để mỗi lần tham gia biểu tình thế này không chỉ các cơ quan báo chí tiếng Việt đến đưa tin mà cả báo chí của Mỹ, của các cộng đồng khác nữa. Từ đó, tiếng nói của cộng đồng người Việt sẽ mạnh mẽ, tạo ra một sức ép lớn đến những quyết định của chính quyền trong các vấn đề liên quan đến Việt Nam”.
Theo các chuyên gia, ngoài mục tiêu tối quan trọng là duy trì thặng dư thương mại 30 tỉ USD/năm với Hoa Kỳ, chuyến đi này của ông Phúc cũng nhằm thăm dò quan điểm của tân Tổng thống Donald Trump và chính quyền mới về các vấn đề liên quan tới Đông Nam Á và Biển Đông, bởi từ khi nhậm chức tới nay, ông Trump tỏ ra chưa mấy mặn mà với khu vực này.
Liệu Hoa Kỳ có thực sự cần đến Việt Nam trong chiến lược kìm hãm sự bành trướng của Trung Quốc, sau khi Phillipines, một đồng minh lâu năm của Mỹ ở khu vực, đang xích lại gần hơn với Trung Quốc? Đó cũng là điều mà chính quyền cộng sản Việt Nam muốn biết trong chuyến thăm này. Còn đối với cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ, việc Tổng thống Donald Trump tỏ thái độ dứt khoát và đặt những điều kiện cụ thể đối với thảm họa nhân quyền-nhân đạo đang diễn ra tại Việt Nam là kỳ vọng lớn nhất của tất cả mọi người.Nguyễn Lại